Ana sayfa · TexLab Instruments

Tekstil Sözlüğü

Tekstil testi, lif, iplik ve kumaş terimlerinin tanımları. İlgili test standartlarını ve laboratuvar cihazlarını inceleyin.

8'li saten

Raporu sekiz iplikten oluşan, yüzeyde çözgü veya atkı atlamalarının baskın olduğu saten örgü.

Ağartıcı

Tekstil bakımında lekeleri gidermek ve beyazlığı artırmak için kullanılan kimyasal ürün.

Akma dayanımı

Malzemenin gerilme-uzama orantılılığından belirli ölçüde saptığı, kalıcı deformasyonun başladığı kuvvet.

Akromiyon

Omuz küreğinin omuz ucundaki çıkıntısı; beden ölçüsü alımında omuz noktası olarak kullanılır.

Alev dayanımı

Malzemenin alevle temastan sonra alevli yanmayı engelleme, yavaşlatma veya kendiliğinden söndürme özelliği.

alev geciktirici

Tekstile alev almayı zorlaştırma veya yanma hızını düşürme özelliği kazandıran kimyasal madde.

Alev geciktirici işlem

Malzemenin tutuşma ve yanma eğilimini azaltmak için alev geciktirici madde eklenmesi işlemi.

Artık burulma

Bir ucu sabit tutulan kord parçasının serbest ucunun kendiliğinden yaptığı tur sayısı.

Asit içeriği (keçe)

Keçenin birim kütlesinde bulunan asit miktarı; genellikle miliekivalan cinsinden belirtilir.

Atkı bandı (atkı izi)

Dokuma kumaşta atkı yönünde uzanan, görünüşü çevresinden farklı bant şeklinde kusur.

Atkısız kumaş

Lastik üretiminde kullanılan, paralel kord ipliklerinden oluşan ve atkı ipliği içermeyen tabaka.

bağıl yoğunluk

Bir malzeme hacminin kütlesinin aynı hacimdeki suyun kütlesine oranı.

Bakım etiketi

Ürünün yıkama, kurutma, ütüleme ve kuru temizleme talimatlarını gösteren kalıcı etiket.

Bakım işlemi

Tekstil ürününü yeniden kullanılır hâle getirmek için yapılan yıkama, kuru temizleme, ütüleme gibi işlemler dizisi.

bakım talimatları

Ürüne zarar vermeden yıkama, kurutma, ütüleme veya kuru temizleme gibi işlemlerin nasıl yapılacağını belirten yönergeler.

Banyo havlusu

Uçları kenar baskılı veya saçaklı, vücut kurulamak için kullanılan havlu (bukle) dokuma ürün.

Banyo paspası

Banyoda zemine serilen, su emici tekstil yer kaplaması.

Başlangıç modülü

Kuvvet–uzama (gerilim–şekil değiştirme) eğrisinin başlangıçtaki doğrusal bölümünün eğimi; malzemenin ilk sertliğini gösterir.

Battaniye

Kapitone olmayan, esas olarak ısı yalıtımı sağlamak için kullanılan yatak örtüsü kumaşı.

belirlenebilir neden (özel neden)

Süreç veya ölçüm sonuçlarındaki değişkenliğe yol açan, tanımlanıp giderilebilen rastgele olmayan etken.

Bezayağı

Her atkının çözgülerin bir altından bir üstünden geçtiği en basit dokuma örgüsü.

Bikomponent lif

Kimyasal veya fiziksel olarak farklı iki polimerin tek lif içinde birleştirilmesiyle elde edilen lif.

Bileşen (lif)

Çok bileşenli (bikomponent) bir lifi oluşturan farklı polimerlerden her biri.

binom dağılımı

Belirli sayıda bağımsız denemede, sabit olasılıklı bir olayın kaç kez gerçekleşeceğini veren olasılık dağılımı.

Birincil taban (halı tabanı)

Tafting halıda hav ipliğinin iğnelerle içinden geçirildiği taban kumaşı.

boyuna yön (çözgü yönü)

Makinede üretilen kumaşta çözgü ipliklerine paralel olan yön.

Boyut artışı (uzama)

Malzemenin bir veya daha fazla boyutunun kalıcı veya geçici olarak artması; çekmenin tersidir.

Boyut değişimi

Yıkama, ütüleme veya ısı gibi işlemler sonrası kumaşın boyunda ve eninde oluşan çekme veya uzama; % olarak verilir.

Boyut stabilitesi

Malzemenin yıkama, ısı gibi belirli koşullar altında boyunu ve enini koruyabilme yeteneği.

Bukle (ilmek havlı) halı

Hav ipliklerinin kesilmeden ilmek halinde bırakıldığı halı türü.

Büküm adımı

Kord veya halat içindeki bir elemanın tam bir tur yapması için gereken eksenel uzunluk.

Büküm yönü

İplik veya kord bileşenlerinin sarmal dönüş yönü; S veya Z olarak gösterilir.

Büyük kusur

Kumaş sınıflandırmasında ürünün ikinci kalite sayılmasına yol açabilecek belirgin kusur.

Çalışma pamuk standardı

Belirli bir laboratuvar içinde günlük kalibrasyon ve karşılaştırma için kullanılan referans pamuk numunesi.

Çekim (cer)

Lif şeridini veya filamenti gererek inceltme, birim kütle başına uzunluğu artırma işlemi.

Çekim-tekstüre

Termoplastik filament ipliğin aynı anda veya ardışık olarak çekilip kıvrım (tekstüre) kazandırıldığı işlem.

çekme (boyut küçülmesi)

Malzemenin bir veya daha fazla boyutundaki azalma; yıkama veya ısı sonrasında yüzde olarak ölçülür.

Çekme mukavemeti

Malzemenin çekme testi sırasında kopmadan önce dayanabildiği en yüksek kuvvet (birim genişlik veya kesit başına).

çift strok (ileri-geri çevrim)

Aşınma veya bükülme deneyinde bir ileri ve bir geri hareketten oluşan tek çevrim.

çile (lea)

Pamuk ipliklerinde 120 yardalık uzunluk birimi; çile kopma deneyinde bu uzunlukta çile hazırlanır.

Çok seviyeli hav

Halıda bazı hav ayaklarının diğerlerinden belirgin uzun olmasıyla desen oluşturan hav yapısı.

Daldırma çözeltisi (dip)

Lastik kordu veya kumaşının kauçuğa yapışmasını iyileştirmek için uygulanan kimyasal karışım.

Dara

Net malzeme kütlesini bulmak için brüt kütleden düşülen ambalaj ve sarım malzemesinin kütlesi.

Delik

Kumaşta iplik kopması veya hasar sonucu oluşan açıklık şeklinde kusur.

Deney (kondisyonlama) atmosferi

Numunelerin şartlandırılıp test edildiği, sıcaklığı ve bağıl nemi belirli sınırlarda tutulan ortam (tipik 20 °C, %65 BN).

Standartlar ASTM D1776

İlgili cihazlar İklim Koşullandırma Kabini

deney için nem dengesi

Standart atmosferde bekletilen numunenin kütlesinin artık belirgin değişmediği, nem alışverişinin dengelendiği durum.

Standartlar ASTM D1776

İlgili cihazlar İklim Koşullandırma Kabini

Deney numunesi

Laboratuvar numunesinden hazırlanan ve doğrudan teste tabi tutulan parça.

deney numunesi

Bir deney sonucunu elde etmek için laboratuvar numunesinden alınıp test edilen belirli parça.

deney sonucu

Bir deney yöntemi tam olarak uygulandığında, tek veya birden çok ölçümün ortalaması olarak elde edilen değer.

Deneysel hata

Deneyde kontrol edilen faktörlerle açıklanamayan, rastgele kaynaklı sonuç değişkenliği.

Deterjan

Yıkama sırasında kiri ve lekeyi uzaklaştırmak için kullanılan temizleme maddesi; haslık ve boyut değişimi testlerinde standart deterjanlar kullanılır.

Devir (aşınma cihazı)

Aşınma cihazının sayacında bir sayım; yaklaşık bir aşındırma çevrimine karşılık gelir.

Dikiş

Kumaşa veya kumaş üzerinden uygulanan ardışık dikiş adımlarından oluşan sıra.

Dikiş (batak)

Dikiş ipliğinin belirli bir düzenle birbirine veya kumaşa geçmesiyle oluşan, tekrarlanan birim.

dikiş ipliği

Dikiş makinesinde rahat çalışması için genellikle yüzey kaplaması veya yağlayıcı uygulanmış ince, esnek iplik.

Dikiş tipi

İlmek yapısını tanımlayan sayısal gösterim (ör. 301 düz dikiş, 401 zincir dikiş).

Dip (emprenye çözeltisi)

Lastik kord veya kumaşa kauçuğa yapışmayı artırmak için uygulanan kimyasal çözelti (örneğin RFL).

doğruluk

Bir deney yönteminin verdiği sonuçların kabul edilen gerçek veya referans değere ne kadar yakın olduğu.

Doğrusal yoğunluk (numara)

Lif veya ipliğin birim uzunluğunun kütlesi; tex, dtex veya denye ile ifade edilir.

Standartlar ASTM D3822, ASTM D2256, ISO 2060

İlgili cihazlar Tek Elyaf Mukavemet Test Cihazı, İplik Mukavemet Test Cihazı, Otomatik Beslemeli İplik Mukavemet Test Cihazı, Mukavemet Test Cihazı (300 N), İplik ve Splice Mukavemet Test Cihazı (CSSA-02, Taşınabilir), Çift Kolonlu Üniversal Mukavemet Test Cihazı (10 / 50 kN), İplik Sarım Çıkrığı (Otomatik), Dijital İplik Numarası Terazisi, İplik İnceleme & Konik Levha

Dokusuz yüzey (nonwoven)

Liflerin mekanik, ısıl veya kimyasal yolla birbirine bağlanmasıyla elde edilen, dokuma veya örme olmayan tekstil yapısı.

dolaşıklık (punta)

Filament iplikte liflerin birbirine kilitlenme derecesi; hava jetiyle verilen punta sıklığıyla ilişkilidir.

Döşemeli mobilya

Dolgu malzemesi ve döşemelik kumaşla kaplanmış oturma veya yatma mobilyası.

Düğme

Bir ilik veya dar açıklıktan geçirilerek giysinin iki parçasını birbirine tutturan disk veya topuz biçimli parça.

Duyarlılık

Bir test yönteminin, ölçülen özellikteki küçük farkları ayırt edebilme yeteneği.

düzgünlük oranı

Pamuk lif uzunluğu ölçümünde ortalama uzunluğun üst yarı ortalama uzunluğa oranı.

Düzgünsüzlük varyasyon katsayısı (CV%)

İplik veya şeritte kısa boylar arasındaki doğrusal yoğunluk değişiminin standart sapmanın ortalamaya oranı olarak ifadesi.

Standartlar ISO 16549

İlgili cihazlar İplik Düzgünsüzlük Test Cihazı

Eksik iplik (iplik kaçığı)

Dokuma kumaşta bir çözgü veya atkı ipliğinin bulunması gereken yerde olmaması kusuru.

ekstrakte edilebilir madde

Tekstilde bulunan ve belirli bir çözücüyle uzaklaştırılabilen lif dışı maddeler (yağ, bitim maddesi vb.), su hariç.

Elastomerik iplik

Oda sıcaklığında en az iki katı boyuna tekrar tekrar uzatılabilen ve bırakıldığında hızla eski boyuna dönen iplik.

Elektrostatik yük yarılanma süresi

Tekstil üzerinde oluşturulan en yüksek statik gerilimin yarıya düşmesi için geçen süre.

Elektrostatik yüklenme eğilimi

İletken olmayan bir malzemenin sürtünme veya temas yoluyla elektrik yükü kazanma ve bu yükü tutma kapasitesi.

Emilim (absorpsiyon)

Bir maddenin sıvı ya da gazı kendi iç yapısına alması; tekstilde örneğin lifin su veya boyayı içine çekmesi.

Endüstriyel yıkama

Tekstil ürünlerinin çamaşırhane gibi ticari tesislerde, genellikle yüksek sıcaklık ve güçlü kimyasallarla yıkanıp kurutulması ve ütülenmesi.

Eşit yükseklikte hav

Halıda tüm hav ayaklarının yaklaşık aynı yükseklikte olduğu hav yapısı.

Esneklik (eğilebilirlik)

Malzemenin tekrarlı bükülme ve katlanmaya kopmadan veya çatlamadan dayanabilme özelliği.

Etkileşim

Bir faktörün sonuca etkisinin başka bir faktörün seviyesine göre değişmesi durumu.

Faktör

Deneyde sonuca etkisi araştırılan ve kasıtlı olarak değiştirilen koşul; örneğin sıcaklık veya laboratuvar.

fitil

Dokuma kumaşta çözgü yönünde uzanan kabarık sıralardan biri; örneğin kadife fitili.

Fitil (roving)

Az bükümlü veya bükümsüz, paralel lif ya da filament demeti; cam elyafında çok sayıda filamentin bir araya gelmesiyle oluşur.

Standartlar ASTM D4120

İlgili cihazlar Kohezyon Test Cihazı

Gaze örgü

Komşu iki çözgü ipliğinin atkılar arasında birbiri etrafında çaprazlandığı, açık ve kaymaz dokuma örgüsü.

Geri dönüştürülmüş yün

Daha önce iplik veya kumaş haline getirilmiş ürünlerin yeniden lif haline getirilmesiyle elde edilen yün.

Halı

Kilim/yolluk (rug) sınıfına girmeyen, genellikle zemini kaplayan tekstil yer kaplaması.

Halı altlığı

Konforu artırmak ve kullanım ömrünü uzatmak için halının altına serilen esnek tabaka.

ham dikiş ipliği

Son katlama aşamasından sonra boyanmamış ve bitim işlemi görmemiş dikiş ipliği.

Ham kord

Yapıştırıcı, ısıl işlem veya başka bir işlem görmemiş lastik kordu.

Ham kumaş

Dokuma veya örme makinesinden çıkmış, ağartma, boyama veya terbiye görmemiş kumaş.

ham yün (yağlı yün)

Kırkımdan sonra yıkanmamış, yağ, ter ve kir içeren koyun yünü.

Hav ezilmesi

Havlı halılarda lif dolaşması ve basınç sonucu hav tutamlarının şeklini kaybedip yatması.

Hav ipliği ağırlığı

Halıda birim alandaki hav ipliğinin kütlesi; genellikle g/m² olarak verilir.

Hav tutamı

Halının yüzünü oluşturan, tabana bağlı kesik veya kesiksiz hav ilmeği.

Havlı halı (havlı yer kaplaması)

Hav ipliklerinin bir taban kumaşına aralıklarla bağlandığı, kullanım yüzeyini havın oluşturduğu yer kaplaması.

Hayvansal lif

Yün, ipek veya kıl gibi hayvandan elde edilen, protein esaslı doğal lif.

hızlandırılmış yaşlandırma

Malzemenin uzun süreli kullanımda göreceği bozulmayı, sıcaklık, ışık veya nem gibi koşulları yoğunlaştırarak kısa sürede taklit etme işlemi.

İkinci taban (halı)

Halının arka yüzüne boyut stabilitesi ve sağlamlık için yapıştırılan ek taban kumaşı.

İlmek kopma kuvveti

Birbirinin içinden geçirilerek ilmek yapılmış iki iplik parçasının çekme testinde koptuğu kuvvet.

İlmek sırası

Örme kumaşta enine yönde art arda dizilmiş ilmeklerden oluşan sıra.

İplik görünümü

İpliğin siyah pano üzerine sarılıp görsel olarak tüylülük, düzgünlük ve kusurlar yönünden derecelendirilmesi.

Standartlar ASTM D2255

İlgili cihazlar İplik İnceleme & Konik Levha

İstatistiksel kontrol durumu

Süreçteki değişkenliğin yalnızca rastgele nedenlerden kaynaklandığı, sonuçların öngörülebilir olduğu durum.

Isıl çekme

İplik veya kordun ısı etkisiyle boyunun kısalması; % olarak ifade edilir.

Isıl çekme kuvveti

Isıya maruz kalan ve çekmesi engellenen malzemenin uyguladığı kuvvet.

kabarcık (kabarma)

Yapıştırılmış veya laminasyonlu kumaşta katmanların ayrılmasıyla yüzeyde oluşan şişlik.

Kabul örneklemesi

Bir partinin kabul mü ret mi edileceğine, partiden alınan numunelerin test sonuçlarına göre karar verme yöntemi.

Kabul sayısı (c)

Kabul örneklemesinde, partinin yine de kabul edilebileceği en yüksek kusurlu birim sayısı.

Kabul testi

Bir partinin sözleşme veya şartname gereklerini karşılayıp karşılamadığına karar vermek için yapılan test.

Kalibrasyon pamuğu standardı

Lif özellikleri referans değerlerle belirlenmiş harmanlanmış pamuk numunesi; HVI gibi lif test cihazlarını kalibre etmekte kullanılır.

Kalite derecesi

Kumaşın belirli alandaki kusur sayısı veya ağırlığına göre verilen kalite sınıfı.

Kalite sınıflandırma

Kumaştaki kusurları tespit edip puanlayarak ürünü kalite sınıfına ayırma işlemi.

kalıcı bakım etiketi

Ürünün kullanım ömrü boyunca okunaklı ve ürüne bağlı kalan bakım bilgisi etiketi.

Kaplamalı kumaş

Bir veya iki yüzüne polimer (PVC, PU, kauçuk vb.) tabaka uygulanarak üretilen esnek kumaş.

Kesikli değişken

Yalnızca sayılabilir değerler alan değişken; örneğin metredeki kusur sayısı.

Kesinlik

Aynı malzeme üzerinde tekrarlanan ölçüm sonuçlarının birbirine ne kadar yakın olduğunun ölçüsü.

Kirlenme

Halı gibi havlı yüzeylerde kir ve yabancı maddelerin yüzeye tutunarak görünümü değiştirmesi.

klorlu ağartıcı

Çözeltide hipoklorit iyonu açığa çıkaran ağartıcı; örneğin sodyum hipoklorit.

kohezyon kuvveti (lif tutunma kuvveti)

Bant veya fitil inceltilirken lifler arasındaki tutunmayı yenmek için gereken kuvvet.

Kol oyuğu (kol evi)

Giysi gövdesinde kolun takıldığı açıklık.

Kol oyuntusu

Giysi bedeninde kolun takıldığı veya kolun geçtiği açıklık bölgesi.

Konik bobin

Konik kesitli iplik masurası veya bu masuraya sarılmış konik iplik paketi.

kopma mukavemeti

Malzemenin çekme altında koptuğu andaki kuvvetle ifade edilen dayanım.

Kopma mukavemeti (özgül)

Kopma kuvvetinin numunenin doğrusal yoğunluğuna bölünmesiyle bulunan değer; ör. cN/tex.

Kopma tokluğu

Malzemeyi kopana kadar germek için gereken birim kütle başına enerji; kuvvet-uzama eğrisinin altındaki alandan hesaplanır.

Standartlar ASTM D3822

İlgili cihazlar Tek Elyaf Mukavemet Test Cihazı

kord

Bir veya daha fazla katlı iplik, filament veya demetin birlikte bükülmesiyle oluşan, lastik takviyesi gibi işlerde kullanılan yapı.

Kord bükümü

Kord ipliğinde, katlı ipliklerin birlikte büküldüğü son bükümün birim uzunluktaki tur sayısı.

Küçük kusur

Kumaş sınıflandırmasında ürünün kullanımını veya performansını önemli ölçüde etkilemeyen sapma.

Kumaş

İplik veya liflerin dokuma, örme ya da bağlama yoluyla oluşturduğu düzlemsel tekstil yapısı.

Kusur

Ürünün bir kalite özelliğinin amaçlanan düzeyden sapması; şiddetine göre küçük veya büyük kusur olarak sınıflanır.

Kusur (hata)

Ürünün görünüşünü veya kullanım performansını olumsuz etkileyen, şartnameye uymayan kusur.

Kırık dimi (1/3)

Bir üst üç alt düzenli, diyagonali kırılarak ilerleyen dimi örgüsü.

kırılma indisi

Işığın iki ortamdaki hızlarının oranı; lif tanımlamada mikroskopla kullanılır.

kıvrım (krimp)

Lif veya iplikte doğal olarak ya da işlemle oluşan dalgalanma; kumaşta ipliğin bağlantılar nedeniyle kıvrılması.

kıvrım indeksi

Tekstüre veya kıvrımlı iplikte kıvrımın büyüklüğünü dolaylı olarak gösteren ölçü.

Kıvrım sıklığı

Kesikli sentetik liflerde, düzleştirilmiş lifin birim uzunluğundaki kıvrım sayısı.

Laboratuvar numunesi

Parti numunesinden ayrılan ve deney numunelerinin hazırlanacağı malzeme kısmı.

leke

Malzemenin içine işlemiş ve rengini değiştirmiş bölge; kolayca temizlenemeyen renk bozukluğu.

Leke çıkarma

Tekstil yüzeyindeki yerel kir ve lekelerin uygun kimyasallarla giderilmesi işlemi.

levent

Çok sayıda iplik ucunun paralel sarıldığı, dokuma veya çözgülü örme için kullanılan büyük makara.

Lif çift kırılımı

Lif ekseni boyunca ve ona dik titreşen polarize ışık için kırılma indisleri arasındaki fark; molekül yönlenmesini gösterir.

Lif kohezyonu (lifler arası tutunma)

Birbirine temas eden liflerin ayrılmaya karşı gösterdiği direnç.

Lif sakalı

Pamuk uzunluk testinde kıskaçtan sarkan, paralelleştirilmiş lif demeti; ölçüm bu bölüm üzerinde yapılır.

lif sakalı

Lif uzunluğu ölçümünde tarağa rastgele tutunan, düzeltilip paralel hale getirilen lif demeti.

Lif uzunluk dağılımı

Bir lif örneğindeki liflerin farklı uzunluk sınıflarına göre oranını gösteren tablo veya grafik.

Medyan (ortanca)

Ölçümler küçükten büyüğe sıralandığında tam ortada kalan değer.

Mikroner değeri

Pamuk liflerinin hava geçirgenliğine dayanan, incelik ve olgunluğu birlikte yansıtan bağıl ölçü.

Mod (tepe değer)

Bir dağılımda en sık görülen değer; sürekli verilerde frekans eğrisinin tepe noktasına karşılık gelir.

modifiye grab testi

Kumaşın yalnız orta kısmının kıskaçlandığı ve kenar ipliklerinin yanal kayması sınırlanan çekme deneyi.

Muayene (kalite kontrol)

Kumaşın kusurlar açısından incelenip şartnameye göre sınıflandırılması işlemi.

mukavemet (dayanım)

Malzemenin uygulanan kuvvete karşı deformasyona ve kopmaya direnme özelliği.

mutlak nem

Belirli hacimdeki havada bulunan su buharının kütlesi; genellikle g/m³ olarak verilir.

Nitel (sayılabilir) veri

Bir özelliğin ölçülmeden yalnızca var olup olmadığına göre kaydedildiği veri; ör. geçti/kaldı.

Numune

Partiyi temsil etmek üzere partiden alınan ve test numunelerinin hazırlandığı malzeme bölümü.

olasılık fonksiyonu

Sürekli bir değişkenin farklı değerleri alma olasılığının nasıl dağıldığını tanımlayan matematiksel ifade.

ölçü işaretleri

Numune üzerinde ölçüm boyunu sınırlamak için konan işaretler; çekme veya boyut değişimi ölçümünde kullanılır.

ölçümsel veri (değişken verisi)

Kusurlu/kusursuz sayımı yerine sürekli bir ölçek üzerinde ölçülen değerlerden oluşan veri.

olgun lifler

Sodyum hidroksitle şişirme deneyinde yeterli hücre çeperi kalınlığına sahip olduğu görülen pamuk lifleri.

Olgunlaşmamış lifler

Çeper kalınlığı yetersiz gelişmiş pamuk lifleri; sodyum hidroksitte şişirme testiyle ayırt edilir.

Örme kumaş

Bir veya daha fazla ipliğin ilmekler hâlinde birbirine geçirilmesiyle oluşan kumaş.

Örnekleme birimi

Numune alma sırasında seçilen, tanımlanabilir ve ayrı tek birim; ör. bir top kumaş.

Örnekleme planı

Partiden kaç birim ve nasıl numune alınacağını ve kabul/ret kararının nasıl verileceğini belirleyen yöntem.

Ortalama lif çapı

Yün ve diğer hayvansal liflerde ölçülen çok sayıda lif çapının aritmetik ortalaması; incelik göstergesidir (µm).

özlü iplik (core-spun)

Ortada bir filament veya iplik bulunan ve etrafı kesikli liflerle sarılan bileşik iplik.

Parametre

İstatistikte bir popülasyonu tanımlayan sabit değer; ör. ortalama veya standart sapma.

parti (lot)

Kabul örneklemesinde, aynı koşullarda üretildiği varsayılan ve birlikte değerlendirilen malzeme miktarı.

Parti numune birimi

Partiden numune almak amacıyla seçilen ambalaj, top veya bobin gibi birim.

Parti numunesi

Kabul edilecek partiyi temsil etmek üzere rastgele seçilen sevkiyat birimleri.

patlama mukavemeti

Kumaşı yüzeyine dik uygulanan basınç veya kuvvetle şişirerek yırtmak için gereken değer.

Polimer

Aynı veya farklı monomerlerin kimyasal olarak birleşmesiyle oluşan büyük moleküllü madde; sentetik liflerin hammaddesidir.

Profesyonel bakım (temizleme)

Tekstil ürününün eğitimli kişilerce ve özel ekipmanla temizlenmesi; ör. kuru veya ıslak profesyonel temizleme.

Rastgele blok deneyi

Benzer deney birimlerinin bloklara ayrılıp, her blok içinde uygulamaların rastgele dağıtıldığı deney tasarımı.

Rastgele örnekleme

Popülasyondaki her birimin seçilme şansının eşit olduğu numune alma yöntemi.

Referans numune (standart)

Bir veya daha fazla özelliğinin değeri bilinen, cihaz kalibrasyonu ve kontrolünde kullanılan homojen malzeme partisi.

Ret sayısı

Kabul örneklemesinde partinin reddedilmesine yol açan en küçük uygunsuz birim veya kusur sayısı.

sağlamlık testi (dayanıklılık deneyi)

Deney koşullarındaki küçük değişikliklerin bir yöntemin sonuçlarını ne kadar etkilediğini inceleyen planlı deney.

Sak (gövde) lifleri

Keten, kenevir, jüt gibi bitkilerin gövde kabuğu altındaki katmandan elde edilen lifler.

sak ve yaprak lifleri

Keten, kenevir, jüt gibi bitki gövdesinin iç kabuğundan veya sisal gibi yapraklardan elde edilen doğal lifler.

Şartname (spesifikasyon)

Bir malzeme veya ürünün karşılaması gereken gereklilikleri ve bunların doğrulanma yöntemlerini belirten kesin belge.

Sarılı (kaplı) iplik

İçte bir öz iplik (çoğunlukla elastan) ve onu saran dış lif veya filamentten oluşan bileşik iplik.

sekant modülü

Kuvvet-uzama eğrisinde orijin ile seçilen bir nokta arasındaki doğrunun eğimi; tercih edilen terim kiriş modülüdür.

Standartlar ASTM D3822

İlgili cihazlar Tek Elyaf Mukavemet Test Cihazı

Şişirici (gaz jeneratörü)

Hava yastığında yastığı şişirecek gazı üreten ve yönlendiren düzenek.

Sistematik hata (yanlılık)

Ölçüm sonuçlarının gerçek değerden hep aynı yönde sapmasına yol açan sabit hata.

sistematik örnekleme

Birimlerin rastgele bir başlangıçtan sonra sabit aralıklarla seçildiği örnekleme yöntemi.

Sonsuz filament iplik

Kesik lif yerine boyu çok uzun (sürekli) filamentlerden oluşan iplik.

Sulu ekstrakt

Numunenin suda bekletilmesiyle elde edilen çözelti; pH veya çözünür madde tayini gibi analizlerde kullanılır.

sıklık (çözgü/atkı sıklığı)

Dokuma kumaşta birim uzunluktaki çözgü ve atkı ipliği sayısı; genellikle tel/cm olarak verilir.

Sınır sürtünmesi

Çok düşük kayma hızlarında, yüzeyler arasında yalnızca ince bir yağlayıcı film varken oluşan sürtünme.

sırt kaplaması

Halıda hav ipliği tuftlarını sabitlemek ve boyut kararlılığı vermek için arka yüze uygulanan yapıştırıcı tabaka.

Tabak yünü

Kesilmiş hayvanın derisinden, genellikle kimyasal işlem veya mayalandırma ile ayrılan yün.

Tabaka ayrılmasına direnç

Halıda ikincil tabanı ana yapıdan ayırmak için gereken birim genişlik başına kuvvet.

Taban (halı)

Halıda hav ipliklerinin tutturulduğu ve hav dışındaki tüm katmanları oluşturan taşıyıcı yapı.

Taban kumaşı

Halı gibi havlı ürünlerde hav ipliğinin içine işlendiği ya da arkaya yapıştırılarak destek sağlayan kumaş katmanı.

Tafting kumaş

Önceden hazırlanmış taban kumaşına iğnelerle iplik batırılarak hav ilmekleri oluşturulan kumaş.

Takviye kordu

Teknik ipliklerden yapılan, lastik, hortum, kayış gibi ürünlere dayanım kazandıran kord.

Takılma (çekme) direnci

Kumaşın sivri veya pürüzlü bir cisme takıldığında iplik çekilmesine ve ilmek oluşumuna karşı dayanımı.

Tek iplik kopma kuvveti

Tek bir iplik numunesinin çekme testinde koptuğu andaki kuvvet.

Standartlar ASTM D2256, ISO 2062

İlgili cihazlar İplik Mukavemet Test Cihazı, Otomatik Beslemeli İplik Mukavemet Test Cihazı, Mukavemet Test Cihazı (300 N), İplik ve Splice Mukavemet Test Cihazı (CSSA-02, Taşınabilir), Çift Kolonlu Üniversal Mukavemet Test Cihazı (10 / 50 kN), Kumaş Mukavemet Test Cihazı, Üniversal Çekme Test Cihazı (5 kN), Çekme Test Cihazı (3 kN), Universal Mukavemet Test Cihazı Çene Sistemleri

Teknik (endüstriyel) iplik

Lastik kordu, hortum ve kayış gibi teknik ürünlerde kullanılan yüksek mukavemetli filament iplik.

Tekrar (paralel deney)

Aynı koşullarda tekrarlanan deneylerden her biri; tekrarlanabilirliği değerlendirmek için kullanılır.

Tekstil testleri için standart atmosfer

Numunelerin kondisyonlandığı ve test edildiği, sıcaklığı ve bağıl nemi sabit tutulan ortam (genellikle 20 °C, %65 bağıl nem).

Standartlar ASTM D1776

İlgili cihazlar İklim Koşullandırma Kabini

Tekstil yer döşemesi

Kullanım yüzeyi tekstil malzemesinden oluşan, zemin kaplamak için kullanılan ürün (halı, halıfleks vb.).

Temel rezonans frekansı

Vibroskop yöntemiyle lif inceliği ölçümünde, gerili lifin serbest titreşebildiği en düşük frekans.

Temizlik maddesi

Kir ve lekeleri gidermek için kullanılan kimyasal bileşik veya karışım.

Termal çekme kuvveti test cihazı

Sabit boyda tutulan iplik veya kordun ısıtıldığında oluşturduğu çekme kuvvetini ölçen cihaz.

ticari kütle

Kabul edilmiş nem payı ve bitim oranıyla hesaplanan, faturalamaya esas kütle.

Toleranslar

Bir özelliğin nominal değerinden izin verilen alt ve üst sapma sınırları.

tops

Kamgarn sürecinde lifleri paralelleştirilmiş ve taranmış bant; sentetiklerde kesik lif bandı.

Standartlar ASTM D4120

İlgili cihazlar Kohezyon Test Cihazı

Tutuşma

Malzemede yanmanın başlaması; alevli yanmanın ilk ortaya çıktığı an.

Üst stoper (fermuar)

Fermuar kolunun dişlerin üst ucundan çıkmasını önleyen parça.

Ütüleme

Isıtılmış el ütüsüyle, gerekirse nem veya buharla kumaş üzerinde kaydırarak yapılan bastırma işlemi.

uygun olmayan birim

Bir veya daha fazla belirlenmiş gerekliliği karşılamayan ürün birimi.

Uygunsuzluk

Bir ürünün veya özelliğin belirtilen gerekliliği karşılamaması durumu.

uzama

Çekme sırasında numunenin boyundaki artışın ilk boya oranı; genellikle yüzde olarak verilir.

Uzun atlama

Bir ipliğin örgü gereğinden fazla sayıda karşı ipliğin üzerinden bağlanmadan geçmesiyle oluşan dokuma kusuru.

Vatka

Tarama veya hava ile serme gibi yöntemlerle oluşturulan sürekli lif tülbentinden yapılmış dolgu malzemesi.

Veri dönüşümü

İstatistiksel analiz için verilerin logaritma veya karekök gibi bir fonksiyonla başka bir ölçeğe çevrilmesi.

Vulkanizasyon

Kauçuğun ısı ve kükürt gibi maddelerle çapraz bağlanarak elastik ve dayanıklı hâle getirildiği geri dönüşsüz işlem.

Vulkanizasyon (kürleme)

Kauçuk veya kaplama malzemesinin ısı ve kimyasal etkiyle çapraz bağlanarak kalıcı özellik kazanması işlemi.

yabancı madde

Kumaşa yanlışlıkla dokunmuş veya yapışmış, kumaşa ait olmayan lif, iplik ya da başka malzeme.

Yağlı (ham) yün

Koyundan kırkılıp henüz yıkanmamış, doğal yağ ve kir içeren yün.

Yanabilirlik

Malzemenin tutuşma kolaylığı ve yanma davranışıyla ilgili özelliklerinin bütünü.

Yapı bozulması (distorsiyon)

Kumaşta atkı ve çözgü ipliklerinin normal konumlarından görünür şekilde kayması veya yamulması.

Yapışkanlık (tack)

Vulkanize edilmemiş kauçuğun veya kauçuk karışımının hafif basınçla temas ettiği yüzeye yapışabilme özelliği.

Yapışma (adezyon)

İki farklı yüzeyin birbirine bağlı kalma yeteneği; örneğin kord veya kumaşın kauçuğa ya da kaplamanın kumaşa tutunması.

Yatak örtüsü

Yatağın üzerine serilen tekstil ürünü; yorgan, battaniye, yatak örtüsü gibi.

Yer kaplaması

Zemini kaplamak için kullanılan, kalınlığı en ve boyuna göre küçük düzlemsel malzeme.

yün

Koyundan elde edilen doğal protein lifi.

Yüzde uzama

Numunenin boyundaki artışın ilk boyuna oranı, yüzde olarak.

Yüzey görünümünde değişim

Havlı yer kaplamalarında kullanım veya yürüme testi sonrası yüzey dokusunda oluşan toplam görsel değişim.

yığın numune

Dökme veya yığın halindeki malzemeden alınan, laboratuvar numunelerinin hazırlandığı temsilî miktar.

Yıkama

Tekstil ürünlerinden kirin su ve deterjanla uzaklaştırılması; genellikle durulama ve kurutma adımlarını da kapsar.

Zincirleme örnekleme

Kabul kararında mevcut numuneyle birlikte önceki partilerin sonuçlarının da dikkate alındığı örnekleme planı.