%30 bağıl nemdeki pamuk ile %80 bağıl nemdeki pamuk, mekanik açıdan iki farklı malzemedir. Lif havadan su emer, su lifi plastikleştirir ve lifin mukavemeti, uzaması, boyutları, hatta elektriksel davranışı da onunla birlikte değişir.
Bu nedenle her tekstil test yöntemi aynı kısa standarda atıf yapar: kondisyonlama ve test için standart atmosferi tanımlayan ISO 139.
Standart atmosfer nedir
Ilıman standart atmosfer şudur:
20 ± 2 °C ve %65 ± 4 bağıl nem
Ilıman koşulun sağlanmasının pratik olmadığı bölgeler için daha yüksek sıcaklıkta tropikal bir alternatif de vardır. Hangisini kullanırsanız kullanın, rapora yazılır — ikisinden elde edilen sonuçlar karşılaştırılamaz.
Nem toleransının ne kadar dar olduğuna dikkat edin: ± %4. Ev tipi nemlendiricisi olan ve kontrol döngüsü bulunmayan bir oda bunu tutamaz. Kapısı boyahaneye açılan bir laboratuvar da tutamaz.
Denge bir bekleme süresi değil, bir ölçümdür
"Bir gece bekledi" kondisyonlama değildir. Standart dengeyi kütle üzerinden tanımlar:
Numuneyi en az iki saatlik aralıklarla tartın. Ardışık tartımlar arasındaki değişim kütlenin %0,25'ini aşmadığında numune dengeye ulaşmıştır.
İnce, açık yapılı kumaşlar buna çabuk ulaşır. Ağır yün, yoğun kaplamalı kumaşlar, sarılmış iplik bobinleri ve rulo hâlindeki halılar çok daha uzun sürebilir — bazen günler. Dört saat kondisyonlanmış bir iplik bobini yalnızca dışından kondisyonlanmıştır.
Dengeye göre değil de bir programa göre test ediyorsanız, kontrolü sürece dahil edin: her malzeme tipinden feda edilecek bir numune tartın ve kaydedin.
Kuru taraftan yaklaşın
Gözden kaçan ayrıntı budur ve bu bir teknik incelik değildir.
Tekstil lifleri histerezis gösterir. %65 bağıl neme daha ıslak bir durumdan kuruyarak ulaşan bir numune, aynı değere daha kuru bir durumdan nem alarak ulaşan özdeş bir numuneden daha fazla nem tutar. Aynı oda, higrometrede aynı okuma, farklı nem içeriği — ve dolayısıyla farklı mukavemet.
ISO 139 bunu, numunelerin dengeye kuru taraftan ulaşmasını şart koşarak çözer. Islak gelen ya da nemli bir depoda bekletilmiş malzeme önce ön kurutmaya tabi tutulur, ardından standart atmosferde nem almaya bırakılır.
Gelen numuneleriniz nemli bir iklimden kapalı torbalarda geliyorsa, ön kurutma isteğe bağlı değildir.
Oda, cihazın bir parçasıdır
Bir kondisyonlama odası veya kabininin şunlara ihtiyacı vardır:
- Aktif ısıtma ve soğutma — yalnızca ısıtma, yazın 20 °C'yi tutamaz.
- Görünür sis oluşturmayan nemlendirme ve nem alma için kontrollü kuru hava.
- Hava hareketi; böylece rafın ortasındaki numuneler de kenardakilerle aynı koşulları görür.
- Biri hatırladığında alınan anlık bir okuma değil, sıcaklık ve nemin sürekli kaydı.
Son madde denetimler için önemlidir. Bir termohigrograf veya elektronik veri kaydedici, itiraz edilen bir rapora ekleyebileceğiniz bir kayıt sağlar. O olmadan, test yapılırken koşulların sağlandığını kanıtlayamazsınız — ve "hep 65'te tutarız" bir kanıt değildir.
Kaydedici kayıtlarını en az test raporlarını sakladığınız süre kadar saklayın. Bir müşteri dört ay önceki bir sonuca itiraz ettiğinde, konuyu kapatmanın en hızlı yolu bu kayıttır.
Etkisi nerede görülür
| Özellik | Daha yüksek nemin etkisi |
|---|---|
| Pamuk çekme mukavemeti | Artar |
| Sentetiklerin çoğu | Az değişir |
| Boyutsal stabilite | Numuneler gevşer ve kayar |
| Boncuklanma davranışı | Lif yumuşar, daha fazla boncuk oluşur |
| Elektrostatik davranış | Yük daha hızlı dağılır |
Yön her lif için aynı değildir; standardın nemi düzeltmeye çalışmak yerine atmosferi sabitlemesinin nedeni tam olarak budur.
Kendi laboratuvarınız için beş soru
- Sıcaklık ve nemi sürekli mi kaydediyorsunuz, yoksa anlık kontrolle mi?
- Dengeyi kütle değişimiyle mi belirliyorsunuz, yoksa saatle mi?
- Ağır ve paketli malzemeler kumaş parçalarından daha uzun kondisyonlanıyor mu?
- Islak veya nemli gelen numuneler ön kurutmaya tabi tutuluyor mu?
- Kondisyonlama atmosferi test raporunda yer alıyor mu?
Beşine de evet diyebilen bir laboratuvar verdiği her sonucu savunabilir. Diyemeyen bir laboratuvar ise aslında hava durumunu raporluyordur.