Bir çelik bloğun kalınlığı vardır. Bir kumaşın ise belirli bir basınç altında kalınlığı vardır. Polar bir kumaşa hafifçe bastırırsanız bir değer, daha kuvvetli bastırırsanız belirgin biçimde daha düşük bir değer okursunuz. İki okuma da doğrudur ve nasıl alındığını bilmedikçe hiçbiri işe yaramaz.
Laboratuvarın en basit görünen testi olan kalınlığın, tedarikçi ile alıcı arasında en kafa karıştırıcı karşılaştırmaları üretmesinin nedeni budur.
Kalınlık ölçümünü ne tanımlar?
Her tekstil kalınlık yöntemi üç şeyi sabitler:
- Baskı ayağının uyguladığı basınç.
- Yükle birlikte bu basıncı belirleyen baskı ayağı alanı.
- Ayağın kumaşa değmesi ile okumanın alınması arasındaki süre.
Bunlardan birini değiştirirseniz sonucu da değiştirirsiniz; özellikle hacimli, tüylü veya örme kumaşlarda. Dokuma gömleklik görece duyarsızdır; havlu, polar, spacer kumaşlar ve vatkalar ise çok duyarlıdır.
ISO 5084
ISO 5084, tekstiller ve tekstil ürünleri için genel yöntemdir. Standart ölçüm, 2000 mm²'lik baskı ayağıyla — yaklaşık 50,5 mm çaplı dairesel bir ayak — 1 kPa basınç kullanır. Okuma, ayak numuneye oturduktan sonra sabit bir bekleme süresinin sonunda alınır; kesin süre için ilgili maddeye bakın.
ISO 5084'ün neyi kapsamadığı da en az bu kadar önemlidir: tekstil yer kaplamaları, nonwovenlar, geotekstiller ve kaplamalı kumaşlar. Bunların her birinin kendi yöntemi vardır:
| Malzeme | Kalınlık yöntemi |
|---|---|
| Dokuma ve örme kumaşlar, genel tekstiller | ISO 5084 |
| Nonwovenlar | ISO 9073-2 |
| Tekstil yer kaplamaları | ISO 1765 |
| Geotekstiller | ISO 9863-1 |
| Kauçuk veya plastik kaplı kumaşlar | ISO 2286-3 |
İğneli bir nonwovenı ISO 5084'e göre ölçmek yaygın bir hatadır. Sonuç makul bile görünebilir, ama alıcının beklediği standarda göre bir sonuç değildir.
ASTM D1777
ASTM D1777 farklı bir yapıya sahiptir: malzeme tipine göre seçilen birkaç baskı ayağı ve basınç seçeneği sunar. Tek bir evrensel ayar vermez. Kanada uygulamasında, ISO standardının istediği baskı ayağı ölçülerinin Kuzey Amerika test cihazlarıyla uyuşmadığı not edilmiştir. Bu, ayak ve basınç tesadüfen aynı değilse ISO ve ASTM kalınlık değerlerinin doğrudan karşılaştırılmaması gerektiğini hatırlatır.
ASTM D1777 kalınlığı istendiğinde hangi seçeneğin kastedildiğini teyit edin ve ölçmeden önce cihazı o seçeneğin ayağına ve yüküne göre kurun.
Yaygın ölçüm hataları
Ayak indirilmiyor, düşürülüyor. Ayak kumaşın üzerine düşerse momentumu numuneyi statik basıncın ötesinde sıkıştırır ve sıkışabilen bir kumaş bekleme süresi içinde tam toparlanamaz. İyi cihazlar ayağı kontrollü hızla indirir. Manuel komparatörlü cihazlarda operatörleri ayağı nazik ve tutarlı indirmeye alıştırın.
Okuma erken veya geç alınıyor. Hacimli kumaşlar yük altında bir süre sıkışmaya devam eder. Belirtilen süre yerine beşinci saniyede okumak daha yüksek, ayağı bir dakika bırakmak daha düşük değer verir. Zamanlayıcı kullanın ya da okumayı otomatik alan bir cihaz kullanın.
Numune çok küçük. Numune ayaktan her yönde taşmalıdır. Ayaktan ancak biraz büyük kesilmiş numune kenarlarında desteğini kaybeder ve daha ince okunur.
Yanlış ayak takılı. Cihazlar çoğunlukla farklı standartlar için değiştirilebilir ayaklarla gelir. Aynı ağırlıkla daha küçük ayak daha yüksek basınç demektir. Ayakları ve ağırlıkları etiketleyin, hangi kombinasyonun kullanıldığını kaydedin.
Kirli veya paralel olmayan yüzeyler. Örs ile ayak arasında kalan bir elyaf uçuntusu ya da kıl her okumaya eklenir. Her seriden önce iki yüzeyi temizleyin ve cihazı sıfırlayın. Ayak ile örsün paralel olduğunu ve sıfırın kararlı olduğunu periyodik olarak bir mastar bloğuyla kontrol edin.
Kırışık veya kenar bölgesinden ölçüm. Kırışıklardan, katlardan ve kenar bölgesinden kaçınarak en boyunca ölçün; birkaç noktadan okuma alın. Ortalamayı ve dağılımı raporlayın.
Kondisyonlama sanıldığından önemli
Liflerin nemle şişmesi kalınlığı, bazı kumaşlarda da sıkışabilirliği değiştirir. Numuneleri ISO 139 standart atmosferinde kondisyonlayın ve mümkünse o atmosferde ölçün. Sıcak ve kuru bir depodan doğrudan gelip ölçülen kumaş, aynı kumaşın kondisyonlanmış halinden belirgin biçimde farklı okunabilir.
Kalınlığı doğru raporlamak
İşe yarar bir kalınlık sonucu şöyle okunur: "Kalınlık 1,84 mm (10 ölçüm ortalaması), ISO 5084, 1 kPa, 2000 mm² baskı ayağı." Bunlardan herhangi birinin eksik olması değeri karşılaştırmayı zorlaştırır. Alıcı şartnamelerinde yöntemin ve basıncın sınır değerin yanına yazılmasında ısrar edin.
Rapordan önce
- Malzeme ISO 5084'ün kapsamında mı, yoksa ISO 9073-2, ISO 1765, ISO 9863-1 veya ISO 2286-3 mü gerekiyor?
- ASTM D1777 ise hangi seçenek?
- Doğru ayak ve yük takıldı ve kaydedildi mi?
- Ayak kontrollü hızla indirildi, okuma belirtilen sürede alındı mı?
- Numune ayaktan büyük, kırışık ve kenardan uzak mı?
- Cihaz temizlendi ve sıfırlandı mı; numuneler kondisyonlandı mı?
Masa tipi kalınlık ölçerimiz 50,5 mm baskı ayağıyla 0,01–50 mm aralığında 0,01 mm hassasiyetle okur; 5, 10 ve 20 cm²'lik ayaklar opsiyonel olarak sunulur. Cihazı, el tipi ve halı versiyonlarıyla birlikte İstanbul'daki kendi atölyemizde üretiyoruz.