Bir alıcı iki membran laminatı karşılaştırıyor. A tedarikçisinin föyünde 9.000 yazıyor, B tedarikçisininkinde 20.000. B iki kattan fazla nefes alıyor gibi görünüyor; ta ki küçük puntolu satırları okuyup iki rakamın farklı yöntemlerden, farklı koşullardan ve belki de farklı birimlerden geldiğini görene kadar.
Su buharı geçirgenliği, yöntemin sayının bir parçası olduğu özelliklerden biridir. Tekstil ve kaplama işlerinde sık geçen ve hem birbiriyle hem de ASTM E96 ile sıkça karıştırılan iki yöntem var: JIS L 1099 ve ASTM D1653.
JIS L 1099: tek standart, birkaç farklı test
JIS L 1099, tekstillerin su buharı geçirgenliği için Japon standardıdır; güncel baskısı JIS L 1099:2021'dir. İçinde farklı prensiplerle çalışan iki yöntem ailesi vardır.
| Yöntem | Prensip | Sık verilen koşullar |
|---|---|---|
| A-1 | Dik kapta kalsiyum klorür kurutucu, numune kabın üstünde | 40 °C, %90 BN |
| A-2 | Dik kapta su | 40 °C, %50 BN |
| B-1 | Ters çevrilmiş kapta doymuş potasyum asetat; numune suyla temas hâlinde | Kısa test, genellikle 15 dakika civarı |
| Diğer B yöntemleri | B yaklaşımının belirli malzemeler için varyantları | Standarda bakın |
A yöntemleri klasik gravimetrik kap yöntemleridir: kap birkaç saat boyunca kütle kazanır (A-1) veya kaybeder (A-2); geçiş hızı eğimden hesaplanır.
B-1 ise türünden farklıdır. Potasyum asetat çözeltisi çok güçlü bir nem tutucudur ve numune nemli havaya değil sıvı suya dayanır. İtici güç farklıdır, test kısadır. Bu yüzden A-1 ve B-1 aynı malzeme grubunu farklı sıralayabilir; nefes alan kumaşlarla ilgili patent literatüründe A-1 ve B-1 sonuçlarının korelasyon göstermediği bile yazılır. Birini diğerine çeviren bir katsayı yoktur.
Tuzak 1: Yöntem harfi yok
"Nem geçirgenliği 15.000 g/m²·24 sa (JIS L 1099)" neredeyse hiçbir şey söylemez. A-1 mi, B-1 mi? Yöntem harfini vermeyen bir föy hiçbir şeyle — aynı tedarikçinin geçen yılki föyüyle bile — karşılaştırılamaz.
Şartname yazarken yöntemi adıyla verin: "JIS L 1099:2021, yöntem A-1". Bir değer aldığınızda karşılaştırmadan önce yöntemi sorun.
Tuzak 2: Saatte mi, 24 saatte mi?
Gravimetrik yöntemler birim alan ve birim zamandaki kütle değişimini ölçer; hem g/(m²·sa) hem g/(m²·24 sa) kullanılır. Aralarında 24 kat fark vardır: kimsenin kaçırmaması gereken kadar büyük, birimi olmadan bir karşılaştırma tablosuna kopyalanınca kaçırılacak kadar sinsi. Her şeyi tek birime çevirin, birimi her rakamın yanında tutun.
Tuzak 3: JIS'i ASTM E96 ile karşılaştırmak
ASTM E96'da da kurutucu ve su yöntemleri vardır, ama koşullar (yaygın prosedürler 23 °C ve %50 BN'de çalışır) ve kap geometrisi farklıdır. 40 °C ve %90 BN'deki bir JIS A-1 sonucunun nem itici gücü çok daha büyüktür. Yöntemler aynı olguyu ölçer ama birbirinin yerine geçmez; aralarında sabit bir dönüşüm yoktur.
Giysi konforu araştırmalarında bir adım ötesi, ISO 11092'nin terleyen korumalı sıcak plakasıdır; bu yöntem geçiş hızı değil su buharı direnci (Ret) verir. O da ilişkili ama yine farklı bir soruyu cevaplar.
ASTM D1653: kumaş için değil, kaplama için yazılmış
ASTM D1653 sık sık tekstil yöntemlerinin yanında listelenir; ama kapsamı organik kaplama filmlerinin — boya, vernik, lak ve benzerleri — serbest film olarak ya da gözenekli bir alt tabakaya uygulanmış hâlde su buharı geçişidir. İki yöntemi vardır:
- Yöntem A, kuru kap — bariyerin yakınında yüksek bağıl nem beklenmeyen uygulamalar için tercih edilir.
- Yöntem B, ıslak kap ("Payne kabı") — yüksek nem beklenen uygulamalar için tercih edilir.
Standart, kaplamalı tekstillere ve deri apresine de aynen uyan üç noktayı açıkça söyler:
- Farklı yöntem veya test koşullarıyla alınan sonuçlar arasında uyum beklenmemelidir; kullanım koşullarına en yakın yöntem seçilmelidir.
- Sonuçlar ancak kaplamalar aynı, sıkı kontrol edilen sıcaklık ve nemde ve eşit film kalınlığında test edildiğinde karşılaştırılabilir.
- Geçiş, film kalınlığının, sıcaklığın veya bağıl nemin doğrusal bir fonksiyonu değildir.
En sık göz ardı edilen ikinci maddedir. Kuru film kalınlığını vermeden geçiş hızı söyleyen bir kaplama tedarikçisi size sonucun yarısını vermiştir.
Laboratuvar ne yapmalı?
- Şartnamenin gerçekte hangi yöntemi kastettiğini sorun; harfiyle (JIS) ya da yöntemiyle (ASTM).
- Belirtilen yöntemi belirtilen koşullarda uygulayın; elinizde kurulu olan yakın bir yöntemle yetinmeyin.
- Birimleri zaman tabanıyla birlikte tam yazın.
- Kaplamalarda film kalınlığını ölçüp geçiş hızıyla birlikte raporlayın.
- Düzenli test ettiğiniz bir referans malzeme kullanın; böylece kap sızdırmazlığındaki, kabin nemindeki veya hava akışındaki kayma kendi verinizde görünür. BS 7209 gibi bazı kumaş yöntemleri referans kumaşı prosedürün içine yerleştirir.
Cihaz notu
Giyimlik kumaşlar için sekiz kaplı su buharı geçirgenlik test cihazımız su hazneleri, numune tutucu halkalar ve referans kumaş düzeneğiyle gelir. Gravimetrik WVTR cihazlarımız — tek istasyonlu, dahili terazili altı pozisyonlu ve harici terazili sekiz pozisyonlu — kap yöntemlerini uygular; hepsi İstanbul'daki kendi atölyemizde üretilir.