ISO 6330, test raporlarında en sık görülen tekstil standartlarından biridir; ama kendisi bir test değildir. Sonunda bir sayı vermez. Bir ev tipi yıkamanın ve bir kurutma adımının tarifidir. Boyutsal değişim, düzgünlük görünümü, yıkama sonrası renk haslığı, yıkama sonrası su iticilik gibi yöntemler onu ön işlem olarak kullanır.
Tam da bu yüzden, yalnızca "ISO 6330'a göre yıkanmıştır" diyen bir rapor eksiktir. Standart onlarca kombinasyon sunar ve kapsam bölümünde, makine tipinin, deterjan tipinin veya kurutucu tipinin değiştirilmesinin bu standarda dayanan her testin sonucunu etkileyebileceği açıkça belirtilir.
Güncel baskıda neler var?
Güncel baskı ISO 6330:2021'dir (dördüncü baskı); ISO 6330:2012'nin yerini almıştır. İçeriği özetle şöyledir:
| Unsur | ISO 6330:2021'deki seçenekler |
|---|---|
| Referans yıkama makineleri | Tip A (yatay eksenli, önden yüklemeli), Tip B (dikey eksenli, üstten yüklemeli, ajitatörlü), Tip C (dikey eksenli, üstten yüklemeli, pulsatörlü) |
| Yıkama prosedürleri | Tip A için 16, Tip B için 12, Tip C için 7 |
| Tamburlu kurutucular | Tip A1 havalandırmalı, A2 yoğuşmalı, A3 büyük havalandırmalı |
| Balast | Tip I %100 pamuk, Tip II %50/50 pamuk/polyester, Tip III %100 polyester |
| Referans deterjanlar | 1'den 7'ye numaralı yedi deterjan |
| Kurutma prosedürleri | A ipte kurutma, B ipte damlatarak kurutma, C düz kurutma, D düz damlatarak kurutma, E pres ütü, F tamburlu kurutma |
Her yıkama prosedürü tek bir ev tipi yıkamayı temsil eder. Tam bir deney, bir yıkama prosedürü artı bir kurutma prosedüründen oluşur. Müşteri beş yıkama istiyorsa bu, beş tam çevrim demektir ve raporda böyle yazmalıdır.
Hata 1: Baskı yılı olmadan standart numarası
Kurutma harflerinin değişmesi, yılın neden önemli olduğunu iyi gösterir. 2000 baskısında beş kurutma prosedürü vardı ve E, tamburlu kurutmaydı. 2021 baskısında altı prosedür var; E pres ütü, F tamburlu kurutmadır. Eski bir şartnamedeki "ISO 6330, kurutma E" ile yeni bir rapordaki aynı ifade iki farklı işlemi tarif eder.
Deterjanlar da değişti. 2000 baskısı deterjanları kaynağına göre adlandırıyordu (bir AATCC referans deterjanı, fosfatsız ECE ve IEC referans deterjanları). 2021 baskısı onları 1'den 7'ye numaralandırdı ve 2000'den beri yanlış olan bir adlandırmayı da düzeltti. Raporda hem deterjan numarasını hem baskı yılını yazın.
Hata 2: Makine tipini belirtmemek
Tip A, B ve C makineler farklı yıkar: yatay tambur, dikey ajitatör, pulsatör. Üstten yüklemeli ajitatörlü makinede alınan çekme sonucu, aynı nominal sıcaklıkta da olsa, önden yüklemeli tamburlu makinedeki sonuçla karşılaştırılamaz.
Avrupa'da genellikle önden yüklemeli Tip A tercih edilir; Kuzey Amerika pratiğine göre yazılmış programlar ise çoğunlukla üstten yüklemeli ajitatörlü makine kullanan AATCC yöntemlerini ister. Şartname makine tipini söylemiyorsa yıkamadan önce sorun.
Hata 3: Uydurma yük
ISO 6330 toplam yıkama yükünü ve bunun ne kadarının deney numunesi, ne kadarının balast olacağını tanımlar (2021 baskısında Madde 8). Sahada iki kestirme yol sık görülür:
- Balastsız yıkamak, çünkü laboratuvara yalnızca üç numune gelmiştir. Neredeyse boş bir tamburdaki mekanik etki tamamen farklıdır.
- Eline geçen pamuklu kumaşı balast yapmak. Standart Tip I, II ve III balastı ve aralarında nasıl seçim yapılacağını tanımlar. Balast bir sarf malzemesidir: aşınır, keçeleşir, kütle kaybeder; yıpranmış balast yükü değiştirir.
Yükü her seferinde tartın. Balast parçalarını partiye göre kaydedin ve yıprandıkları için değil, belirli bir takvime göre kullanımdan kaldırın.
Hata 4: Kurutmanın ikinci planda kalması
Kurutma prosedürü çoğu zaman yıkamanın kendisinden daha belirleyicidir. Aynı yıkamadan çıkan örme bir kumaş, düz kurutulduğunda ve tamburda kurutulduğunda belirgin biçimde farklı boy değişimi verebilir.
2021 baskısı tamburlu kurutmada bitiş noktasının nasıl belirleneceğini de tanımlar: süreyle ayarlanan nem içeriği bitiş noktası, süreyle ayarlanan aşırı kuru durum veya kurutucunun otomatik algılaması. Aşırı kurutma, çekmeyi abartmanın en hızlı yollarından biridir. Hangi bitiş noktasını kullandığınızı kaydedin.
İpte ve düz kurutmada ise ortam önemlidir: durgun hava, numuneye üfleyen bir ısıtıcı olmaması ve doğru yön (ipte kurutmada boy yönü dikey).
Hata 5: Kimsenin ölçmediği su
2021 baskısında su sertliği, su basıncı ve soğuk su giriş sıcaklığı için ayrı şartlar vardır. Sert şebeke suyu kullanan ya da yazın soğuk su hattı ılık gelen bir laboratuvar, bunları kontrol eden bir laboratuvardan biraz farklı bir prosedür uyguluyordur. Şartı karşılayamıyorsanız değeri rapordan çıkarmak yerine gerçek değeri yazın.
Eksiksiz bir rapor satırı
İşe yarayan bir rapor satırı şöyle görünür:
ISO 6330:2021, referans makine Tip A, prosedür [kod], referans deterjan [numara], balast Tip [I/II/III], toplam yük [kg], kurutma prosedürü [harf ve adı], [n] çevrim.
Bu satırı yazmak hiçbir şeye mal olmaz; ama başka bir laboratuvarın sonucunuzu tekrarlayabilmesinin — ya da sizin sonucunuzu savunabilmenizin — tek yolu budur.
Başlat tuşuna basmadan önce
- Şartname ISO 6330'un hangi baskısını istiyor?
- Hangi makine tipi — A, B mi, C mi?
- Hangi prosedür, hangi deterjan numarası, hangi balast tipi?
- Toplam yük tartıldı mı, numune payı izin verilen sınırda mı?
- Hangi kurutma prosedürü; tamburlu kurutmada hangi bitiş noktası?
- Kaç tam çevrim?
Laboratuvar tipi referans yıkama makinemizi ve hassas tamburlu kurutucumuzu İstanbul'daki kendi atölyemizde tam bu iş için üretiyoruz: programlanabilir ISO 6330 prosedürleri ve her dolumun kaydedilen su hacmiyle, yukarıdaki rapor satırını veriyle destekleyebilirsiniz.