Lacivert bir örme kumaş yıkama haslığından rahatça geçiyor. Birkaç hafta sonra şikâyet geliyor: Giysi nemli hâlde bir torbada beyaz bir gömleğin yanında unutulmuş, gömlek temas noktalarında maviye dönmüş.
Bunu yıkama yapmadı. Saatlerce hafif basınç altında suyla temas yaptı — ve ISO 105-E01'in simüle ettiği tam olarak budur.
Test nedir?
ISO 105-E01:2013, tekstillerin renginin suya daldırılmaya karşı dayanımını belirler. Prensibi basittir: Refakat kumaşıyla temas hâlindeki numune suya daldırılır, süzülür, bir test aparatında iki plaka arasında basınç altında tutulur, ardından kurutulup renk değişimi ve lekelenme açısından değerlendirilir.
2013 baskısındaki parametreler:
| Adım | Gereklilik |
|---|---|
| Kompozit numune | (40 ± 2) mm × (100 ± 2) mm; multifiber (ISO 105-F10) veya iki tek lifli refakat kumaşıyla |
| Su | ISO 3696'ya göre 3. sınıf su |
| Islatma | Yaklaşık 50:1 flotte, oda sıcaklığında 30 dk; arada bastırılıp hareket ettirilerek |
| Fazla suyun alınması | İki cam baget arasında sıyırarak |
| Basınç | Cam veya akrilik plakalar arasında (12,5 ± 0,9) kPa |
| İnkübasyon | (37 ± 2) °C'de 4 saat; aparat önceden ısıtılmış |
| Kurutma | 60 °C'yi aşmayan havada asılı; yalnızca dikişten temaslı |
Tanıdık geldiyse sebebi var: Aparat ve zaman çizelgesi ter haslığı testi ISO 105-E04 ile aynıdır. Yalnızca sıvı farklıdır.
E01'in E serisindeki yeri
İsimler birbirine yakın olduğu için laboratuvarlar bazen ailenin yanlış üyesini uygular.
| Bölüm | Sıvı | Tipik kaygı |
|---|---|---|
| ISO 105-E01 | Su | Nemliyken temasla akma; depolama ve taşıma |
| ISO 105-E02 | Deniz suyu | Plaj giyimi, denizcilik kullanımı |
| ISO 105-E03 | Klorlu su (yüzme havuzu) | Mayo |
| ISO 105-E04 | Asidik ve alkali yapay ter | Tene temas eden giysiler |
E01'in Amerikan karşılığı AATCC TM107'dir. ISO standardı onu yalnızca kaynakça olarak anar; ikisi birbirinin yerine geçmez ve alıcının sözleşmesi bunlardan birini adlandırır.
Yıkamadan geçen koyu renkler burada neden kalabilir?
Yıkama testinde serbest boya büyük bir banyo hacmine seyrelir ve kısmen uzaklaşır. E01'de deterjan da akış da yoktur. Numuneden çıkan renk, dört saat boyunca ona bastırılmış refakat kumaşından başka gidecek yer bulamaz.
Bu, E01'i iyi yıkanmamış, fikse olmamış boyaya karşı hassas bir kontrol yapar. Boyama sonrası sabunlama veya durulama aşaması kısaltıldığında, etkisi yıkama haslığı değişmeden önce su haslığında görülebilir.
Tezgâh hataları
Numune kuruyor
2013 baskısında, testin nasıl yapılması gerektiğini değiştiren kısa bir satır vardır: Kuruma belirtisi gösteren numuneler atılmalıdır.
Dört saat içinde kenarlarından kuruyan bir kompozit artık suyla temas hâlinde değildir. Lekelenme sonucu olması gerekenden düşük çıkar ve hata tedarikçinin lehinedir. Sebepler sıradandır: etüv fanının yanına konmuş bir aparat, az plakalı bir yığın, 37 °C'den sıcak çalışan bir etüv. Aparatı açtığınızda her kompoziti kontrol edin. Kenarlar kuruysa tekrarlayın.
Musluk suyu veya "kantinden saf su"
Standart 3. sınıf su ister. Musluk suyu sertlik, klor ve değişken pH taşır; üçü de hassas boyaların tonunu kaydırabilir. Laboratuvarınızın diğer ISO 105 testlerinde kullandığı 3. sınıf suyu kullanın ve iletkenlik kontrolünü kayda geçirin.
Küçük partide plaka eksiltmek
E04'te olduğu gibi bir test aparatı, aralarında plaka bulunan on numuneye kadar alır ve nominal basıncı korumak için numune daha az olsa bile on bir plakanın tamamı kullanılmalıdır.
Elle sıkmak
Yöntem fazla suyu iki cam baget arasında sıyırarak alır. Elle sıkmak her numunede farklı miktarda su bırakır; göç edebilecek boya miktarını da bu su miktarı belirler.
Refakat kumaşını yanlış orijinalle karşılaştırmak
Lekelenme, kullanılmamış orijinal refakat kumaşına göre değerlendirilir. Karşılaştırma için aynı multifiber partisinden bir şeridi tezgâhta tutun.
İplik ve elyaf
İplik veya serbest elyaf için refakat kumaşlarının toplam kütlesinin yaklaşık yarısı kadar malzeme alın; bir multifiber ile boyanmayan bir kumaş arasına (veya iki tek lifli kumaş arasına) yerleştirip dört kenarından dikin. Dikilmemiş kumaşlar arasına konmuş gevşek bir iplik demeti kayar ve temas alanı değişir.
Raporlama
Raporda renk değişimi için gri skala notu (veya cihazla değerlendirme), her refakat kumaşı ya da her multifiber şeridi için lekelenme notu, multifiber tipi, kullanılan seçenek ve varsa sapmalar yer alır. Lif adı olmadan "su haslığı 4" eksiktir.
E01 ile E04 aynı etüvde, aynı gün yapılabilir; ama her biri kendi aparatında ve kendi iş föyünde yürütülmelidir. İki testin sonucunu tek satırda birleştiren bir rapor, hangi notun hangi sıvıya ait olduğunu okuyucuya bırakır — anlaşmazlık da tam orada başlar.
Kontrol listesi
- Taze 3. sınıf su, iletkenlik kontrolü kayıtlı mı?
- Yaklaşık 50:1 flottede 30 dakika, fazla su cam bagetle mi alındı?
- Aparatta on bir plaka var mı, aparat önceden ısıtıldı mı?
- Kuruma belirtisi gösteren kompozit atılıp tekrarlandı mı?
- Lekelenme lif bazında raporlandı mı?
TLI-TexLabInstruments bu testte kullanılan ter haslığı test cihazını İstanbul'daki kendi atölyesinde üretir.