Haslık laboratuvarlarının çoğunda ISO 105-D01 için gereken cihaz zaten vardır. Bu, ISO 105-C06'da kullanılan, su banyosunda dönen bir mile bağlı paslanmaz kaplardan oluşan döner kaplı yıkama haslığı cihazıdır.
Testin ters gitmesinin sebebi de budur. Operatörler onu "sıvısı farklı bir yıkama testi" gibi görür; yıkama testinde zararsız olan alışkanlıklar kuru temizleme sonucunu bozar.
ISO 105-D01 neyi kapsar, neyi kapsamaz?
ISO 105-D01:2010, tekstillerin renginin perkloroetilenle kuru temizlemeye karşı dayanımını belirler. Bu standartta başka bir niteleme olmadan "kuru temizleme haslığı" perkloroetilen demektir; gerekirse başka bir solvent kullanılabilir, ama o zaman raporda belirtilmelidir.
Kapsam bilerek dar tutulmuştur. Yöntem, apre dayanıklılığını değerlendirmek için değildir; kuru temizlemecinin uyguladığı leke çıkarma işlemlerine dayanımı değerlendirmek için de değildir. Ticari kuru temizleme ayrıca su ile leke çıkarma, solventle leke çıkarma ve buharlı presleme içerir; bunların kendi test yöntemleri vardır. D01'den geçmek, rengin solvente dayandığını söyler — fazlasını değil.
Düzenek
| Kalem | ISO 105-D01:2010'daki gereklilik |
|---|---|
| Cihaz | Paslanmaz kaplı (≈ 550 ml) döner mil, (40 ± 2) dev/dk, solvent (30 ± 2) °C'de; kaplar solvente dayanıklı contalarla kapatılır |
| Numune | (100 ± 2) mm × (40 ± 2) mm; multifiber (DW veya TV) veya iki tek lifli refakat kumaşıyla |
| Torba | İç ölçüsü 100 mm × 100 mm; (270 ± 70) g/m² ağartılmış, boyanmamış pamuklu dimi kumaştan dikilir |
| Diskler | 12 adet paslanmaz çelik disk; (30 ± 2) mm çap, (3 ± 0,5) mm kalınlık, her biri (20 ± 2) g |
| Solvent | (30 ± 2) °C'de 200 ml perkloroetilen; susuz sodyum karbonat üzerinde saklanmış |
| Süre | 30 dk |
| Kurutma | Sıkma veya santrifüj, ardından çeker ocak içinde (60 ± 5) °C havada asarak |
Kompozit numune ve on iki disk pamuk torbanın içine konur, torba da kaba konur. Yıkama testinde çelik bilyelerin sağladığı mekanik etkiyi burada diskler sağlar.
Laboratuvarlar nerede hata yapar?
1. Kapta su
Standart, solvent içinde emilmiş suyun ya da solvente karışmış deterjan ve suyun bazı malzemelerin renk haslığını değiştirdiğini açıkça belirtir. Test kuru hâlde, yalnızca solventle ve su içermeyen kaplarda yapılacak şekilde tasarlanmıştır.
Ortak kullanılan bir cihazın kapları genellikle en son bir yıkama testinde kullanılmıştır. Durulanıp ters çevrilmiş bir kap, conta yuvasında ve kapağın altında hâlâ su tutar. Yöntem, yüklemeden önce her kabın, kapağının ve contasının kuru bir pamuklu bezle silinerek kurulanmasını ister. Bunu her seferinde yapın.
2. Disk yerine çelik bilye
Yıkama kaplarında son C06 testinden kalan çelik bilyeler durur. Bilye disk değildir: kütlesi, şekli ve teması farklıdır. D01 için ayrı, etiketli on iki disklik bir set tutun ve sayısını kontrol edin.
3. Torba yok ya da yanlış kumaş
Kompoziti disklerle birlikte solvente açıkta koymak, torbadakinden çok farklı bir mekanik etki verir. Torba kumaşı da tanımlıdır: ağartılmış, boyanmamış, apresiz, yaklaşık 270 g/m². Raftaki herhangi bir beyaz pamuklu parça solvente apre taşıyabilir.
4. Asitlenmiş solvent
Perkloroetilen depolama sırasında hidroklorik asit oluşturabilir. Standart, oluşan asidi nötralize etmek için solventin susuz sodyum karbonat üzerinde saklanmasını ister. Bu önlem alınmamış bir bidon veya açık bir behere aktarılıp gece boyunca bekletilmiş solvent artık referans koşulda değildir.
5. Solvente dayanıksız contalar
Sıradan kauçuk contalar klorlu solventte şişer veya madde salar. D01 kapları solvente dayanıklı contalarla kapanmalıdır. Bir D01 testinden sonra şişmiş veya yapışkanlaşmış conta görüyorsanız contalar yanlıştır — ve onlardan salınan her şey artık sonucun içindedir.
6. Tezgâh üstünde kurutma
İşlemden sonra numune torbadan çıkarılır, emici kâğıt veya bez arasında sıkılır ya da santrifüjlenir, parçalar yalnızca dikişten temas edecek şekilde açılır ve çeker ocak içinde (60 ± 5) °C'de asılarak kurutulur. Açık tezgâhta kurutmak hem yöntemden sapma hem de sağlık sorunudur.
Güvenlik yöntemin parçasıdır
ISO 105-D01'in kendi güvenlik maddesi vardır: Solventler sağlığa zararlı olabilir; test iyi havalandırılan bir alanda yapılmalı, kaplar yalnızca çeker ocak içinde açılmalı, eldiven ve gözlük takılmalı, atık yönergelerine titizlikle uyulmalıdır. Standart, çeker ocağı cihaz listesinde sayar.
Laboratuvarınızda perkloroetilenin satın alınması, depolanması veya kullanımını kısıtlayan yerel düzenlemeler olup olmadığını da kontrol edin. D01'i yalnızca ara sıra yapıyorsanız, kurulum süresi kestirmelere kapı açmasın diye ayrılmış bir kap, disk ve conta seti tutun.
Değerlendirme
Renk değişimi orijinal numuneye karşı ISO 105-A02 gri skalasıyla, her refakat kumaşının ya da multifiber şeridinin lekelenmesi orijinal refakat kumaşına karşı ISO 105-A03 gri skalasıyla — veya cihazla — değerlendirilir. İkisini de notlayın; numune, refakat kumaşını pek lekelemeden solvente renk verebilir, dolayısıyla tek başına iyi bir lekelenme notu rengin dayandığını göstermez.
Kontrol listesi
- Kaplar, kapaklar ve contalar yüklemeden önce kurulandı mı?
- On iki disk (bilye değil) pamuklu dimi torbanın içinde mi?
- 30 °C'de 200 ml perkloroetilen, sodyum karbonat üzerinde saklanmış mı?
- Contalar solvente dayanıklı mı?
- Kurutma çeker ocakta (60 ± 5) °C'de mi yapıldı?
- Perkloroetilen dışında solvent kullanıldıysa raporda adı geçiyor mu?
TLI-TexLabInstruments bu yöntemde kullanılan döner kaplı yıkama haslığı cihazını İstanbul'daki kendi atölyesinde üretir.