Şartnamede "ISO 105-C06'ya göre yıkama haslığı: 4" yazıyor. Tedarikçi testi yapıyor, renk değişimi için 4-5 veriyor. Alıcının laboratuvarı naylon şeritteki lekelenme için 3 raporluyor. İki raporda da aynı standart numarası var.
Bu durumların çoğunda kimse cihazda hata yapmamıştır. İki laboratuvar farklı testler yapmıştır; çünkü tek başına "ISO 105-C06" bir testi tanımlamaz. Testi tanımlayan koddur.
Kod, testin kendisidir
ISO 105-C06 içinde A1S, A2S, B2S, C2S gibi kısa kodlarla anılan bir test prosedürleri tablosu bulunur. Her kod sıcaklığı, banyo hacmini, çelik bilye sayısını, ağartıcı olup olmadığını, pH'ı ve süreyi sabitler. Kodu üç parça hâlinde okuyun:
| Kodun parçası | Size söylediği |
|---|---|
| Harf (A, B, C, D, E) | Sıcaklık kademesi — A 40 °C testi, C 60 °C testi; seri 95 °C testlerine doğru yükselir |
| Rakam (1 veya 2) | Sodyum perborat ağartıcısız (1) veya perboratlı (2) |
| Son harf (S veya M) | Tekli (S) veya çoklu (M) test |
Standardın kapsam maddesi S ve M farkını açıkça anlatır: Bir S testi, bir ev tipi veya ticari yıkamaya yakın sonuç verir; bir M testinin sonucu ise bazı durumlarda 70 °C'yi aşmayan sıcaklıklarda beş yıkamaya kadar karşılık gelebilir. M testleri, artırılmış mekanik etki nedeniyle daha serttir.
Yani yanında kod yazılmadıkça "C06, not 4" hiçbir şey ifade etmez. Şartname eksikse teste başlamadan sorun — aynı kumaşın 40 °C ve 60 °C sonuçları birbiriyle kıyaslanamaz.
Mekanik etki yalnızca ısıdan değil, banyo ve bilyeden gelir
Standart, aşındırıcı etkinin düşük flotte oranı ve uygun sayıda çelik bilye ile sağlandığını belirtir. Kodların sıcaklık dışında da farklılaşmasının sebebi budur. Yaygın olarak aktarılan koşullarda A2S, 150 ml banyoda 10 bilyeyle; C2S ise yalnızca 50 ml banyoda 25 bilyeyle çalışır — numune üzerindeki mekanik etki çok daha yüksektir.
Bu dengeyi iki alışkanlık bozar:
- Bilyeyi göz kararı saymak. Avuçta on ile yirmi beş birbirine benzer. Sayım tepsisi kullanın ya da her kod için önceden sayılmış kaplar hazırlayın.
- Banyoyu "numuneyi örtsün diye" tamamlamak. Hacim testin parçasıdır. Fazla banyo, daha yüksek flotte oranı ve daha yumuşak etki demektir.
Cihazın kendisi de tanımlıdır: termostatik kontrollü bir su banyosunda, (40 ± 2) dev/dk dönen bir mile bağlı, yaklaşık 550 ml hacimli paslanmaz çelik kaplar ve yaklaşık 6 mm çapında paslanmaz çelik bilyeler. Mil hızını hiç kronometreyle kontrol etmediyseniz, edin.
Deterjan: "herhangi bir toz" değil, iki referans
ISO 105-C06:2010 iki referans deterjana izin verir, ikisi de optik beyazlatıcısızdır (WOB): AATCC 1993 Standart Referans Deterjanı WOB veya fosfatlı ECE Referans Deterjanı. Standart ayrıca tozun homojen olmayabileceği gerekçesiyle deterjan çözeltisinin her seferinde en az bir litre hazırlanmasını ister.
Sık görülen hatalar:
- "Gerçek hayata daha yakın" diye market deterjanı kullanmak. Bu test değildir; içindeki beyazlatıcı beyazları olduğundan iyi gösterir.
- Tek bir kap için 0,6 g toz tartmak, bir litre çözelti hazırlamamak.
- İki referans deterjanı çalışmalar arasında karıştırmak. Hangisini kullandığınızı raporlayın.
Ağartıcı: "2" kodlarında perborat isteğe bağlı değildir
Kodunda 2 bulunan testlerde sodyum perborat tetrahidrat banyonun parçasıdır. Perborat depoda ve çözeltide gücünü kaybeder; taze hazırlayın. pH ayarı gereken testler için standart sodyum karbonat öngörür — pH'ı varsaymayın, ölçün.
Oksidasyona duyarlı olduğu bilinen bir reaktif boyada "2" kodlu sonuç şüpheli derecede iyi çıkıyorsa, önce perborata bakın.
Doğru multifiberi seçmek
Standart, ISO 105-F10'a uygun bir multifiber refakat kumaşı veya iki tek lifli refakat kumaşı kullanmanıza izin verir. Multifiber seçimi sıcaklığa bağlıdır:
| Multifiber tipi | İçeriği | ISO 105-C06'da kullanımı |
|---|---|---|
| DW | Diasetat ve yün | 40 °C ve 50 °C testleri; raporda belirtilmek şartıyla bazı durumlarda 60 °C |
| TV | Triasetat ve viskon; yün ve asetat yok | Bazı 60 °C testleri, tüm 70 °C ve 95 °C testleri |
Standart, 60 °C'de perboratın yün şeridine zarar verebileceği konusunda uyarır. Zarar görmüş bir yün şeridi dürüstçe değerlendirilemez; DW multifiber ile yapılmış bir C2S testi, kimsenin imzalamaması gereken bir lekelenme sonucu üretir.
Tek lifli refakat kumaşları bir eşleştirme tablosuna göre seçilir: Pamuk numunede ikinci parça A ve B testlerinde yün, C, D ve E testlerinde viskondur. Hangi seçeneği kullandığınızı not edin — raporda yer alması gerekir.
Durulama, kurutma, değerlendirme
Yıkamadan sonra kompozit numuneyi yöntemde tarif edildiği gibi, parçalar yalnızca dikiş hattından birbirine değecek şekilde durulayıp kurutun. Ardından renk değişimini ISO 105-A02 gri skalası, lekelenmeyi ISO 105-A03 gri skalası ile, tavandaki lambaların altında değil ışık kabininde değerlendirin. Ofis floresanı altında okunan not, başka bir nottur.
Multifiberin her şeridini ayrı değerlendirin. Hangi life ait olduğu yazılmamış bir "lekelenme 4", alıcıya çoğu zaman testi kaldıran şerit olan naylon hakkında hiçbir şey söylemez.
Raporlamadan önce
- Raporda yalnızca "ISO 105-C06" değil, test kodu yazıyor mu?
- Bilye sayısı ve banyo hacmi kodun istediği değerler miydi?
- Hangi referans deterjan kullanıldı, çözelti en az bir litre hazırlandı mı?
- "2" kodlu testte perborat taze miydi?
- Multifiber tipi (DW veya TV) sıcaklığa uygun mu?
- Tüm şeritler ışık kabininde mi değerlendirildi?
Bu altı noktada anlaşan iki laboratuvar arasındaki fark nadiren yarım notu geçer. TLI-TexLabInstruments yıkama haslığı test cihazını İstanbul'daki kendi atölyesinde üretir; sonucu okumak için gereken gri skalalar ve ışık kabini de kataloğumuzda yer alır.