Bir laboratuvar ışık kabini sipariş ediyor. Teknik föyde "ISO 3664'e uygundur" yazıyor. Kabin geliyor, gri skalalar içine konuyor ve laboratuvar artık bakış koşullarının standart olduğuna inanıyor.
Olabilir — ya da yanlış sektörün standardına uygun olabilir. Kabin föylerinde en sık atıf yapılan üç belge farklı işler için yazılmıştır; birini karşılayan bir kabin ötekileri kendiliğinden karşılamaz.
Üç standart, üç amaç
| ISO 3664 | ASTM D1729 | ISO 105-A02 / A03 (A01 üzerinden) | |
|---|---|---|---|
| Alan | Grafik teknolojisi ve fotoğrafçılık | Opak malzemelerde renk ve renk farklarının görsel değerlendirmesi | Tekstilde renk haslığının notlanması |
| Referans ışık | CIE D50 aydınlatıcısı | Genel olarak simüle ortalama gün ışığı (D65); fotoğraf ve baskı için D50 | Kuzey gökyüzü ışığı veya eşdeğer kaynak |
| Işık düzeyi | Tanımlı bakış koşulları; kritik karşılaştırma koşulu 2000 lx civarında yüksek bir düzey kullanır | Malzemenin açıklığına ve işe göre aralıklar (aşağıda) | 600 lx veya daha fazla |
| Geometri | Baskılar ve saydamlar için tanımlı | Uygulamada tanımlı | Işık yaklaşık 45°'den, bakış yaklaşık dik |
ISO 3664 2025'te revize edildi; birçok föyde hâlâ 2009 baskısına atıf yapılır. Özünde baskı değerlendirmesi için D50, 90 veya üzeri renk geriverim indeksi şartı ve sanal metamerlere dayanan ek bir metamerizm şartı vardır.
Bunların hiçbiri tekstil laboratuvarı için yanlış değildir. Ama D50 altında notlanmış bir kumaş, alıcısının muhtemelen şart koştuğu gün ışığı koşulunda notlanmamıştır; tekstilde bu koşul genellikle D65'tir.
Tekstil değerlendirmesinin ihtiyacı
ISO 105-A02 ve A03, gri skala değerlendirmesi için bakış düzenini tarif eder: orijinal ve test edilmiş parça aynı düzlemde yan yana, yaklaşık Munsell N5 nötr gri çevre, kuzey gökyüzünden veya 600 lx ya da daha fazla veren eşdeğer bir kaynaktan aydınlatma, ışığın yaklaşık 45° ile gelmesi ve yüzeye yaklaşık dik bakış. Pratikte "eşdeğer kaynak", bir kabin içindeki D65 gün ışığı simülatörüdür.
ASTM D1729 ise malzemeye ve işe göre aydınlık düzeyi aralıkları verir. Uygulamadan aktarıldığı şekliyle: Orta açıklıktaki malzemelerin genel değerlendirmesi için görülen alanın merkezinde 810 ile 1880 lx arası; orta açıklıktaki malzemelerde renk farklarının kritik değerlendirmesi için 1080–1340 lx; çok açık malzemelerde 540 lx'e kadar düşük, çok koyu malzemelerde 2150 lx'e kadar yüksek. Baskılar değiştiği için elinizdeki nüshayı kontrol edin.
Buradan iki sonuç çıkar:
- 600 lx veren bir kabin gri skala şartını karşılar ama koyu tonlarda kritik D1729 işi için fazla loş kalabilir.
- Baskı için 2000 lx civarında tasarlanmış bir kabin gri skala alt sınırını rahatça karşılar ama çoğu tekstil işinde D1729 aralığının üstündedir.
Doğru cevap, müşterilerinizin hangi belgelere atıf yaptığına bağlıdır.
Almadan önce kontrol edilecek yedi nokta
1. Hangi gün ışığı?
Şartnameleriniz tekstil şartnameleriyse D65 gerekir. Basılı ambalaj veya etiket de kontrol ediyorsanız D50 de gerekir. Bazı kabinler ikisini birden sunar.
2. Bakış düzleminde ölçülmüş ışık düzeyi
Aydınlık düzeyini lambada değil, numunenin durduğu yerde isteyin. Ardından kurulumda ve belirli aralıklarla kalibre edilmiş bir lüksmetreyle kendiniz ölçün. Lambalar yaşlandıkça ışık düzeyi düşer.
3. Gün ışığı simülatörünün kalitesi
"D65" etiketli bir lamba gün ışığını iyi de taklit edebilir, kötü de. Simülatörün kalitesinin nasıl değerlendirildiğini sorun — renk geriverim indeksi ve renk eşleştirme açısından daha önemlisi, CIE 51 yayını veya ISO/CIE 23603 yöntemi gibi bir metamerizm indeksi. Örneğin ISO 105-B02, CIE 51'e uygun renk eşleştirme lambalarına atıf yapar.
4. İç yüzey rengi ve dokusu
Kabinin içi çevre alanını oluşturur. Yansıtmayan, parlama yapmayan mat nötr gri olmalıdır. Parlak veya renkli iç yüzeyler algılanan kontrastı değiştirir.
5. Geometri
Çoğu kabin üstten aydınlatır. Gri skala değerlendirmesi ise ışığın yaklaşık 45°'den gelmesini ve bakışın dike yakın olmasını ister. Kabin içinde basit bir 45° bakış sehpası bunu sağlar; numuneleri kabinin tabanına düz yatırmak sağlamaz.
6. Lamba saatleri
Floresan ve LED gün ışığı kaynakları hem renk hem düzey olarak kayar. Lamba çalışma saatini kaydeden bir kabin tercih edin ve lambaları "loş göründüğünde" değil, üreticinin öngördüğü takvime göre değiştirin.
7. Diğer kaynaklar
Alıcılarınız bir mağaza aydınlatıcısı (TL84 gibi), akkor bir kaynak (A aydınlatıcısı) veya optik parlatıcılar için UV kontrolü şart koşuyorsa, numuneleri yerinden oynatmadan kaynaklar arasında geçiş yapabilmek için bu kaynakların aynı kabinde olması gerekir.
Oda da önemlidir
Aydınlık bir odanın içindeki kabin kontrollü bir ortam değildir. Değerlendirme sırasında oda ışıklarını kapatın veya kısın, pencereden gelen gün ışığını kabinden uzak tutun, kabinin yanında canlı renkli giysilerden kaçının. Değerlendiricilerin renk görmesini test edin; kusursuz bir kabindeki renk körü bir değerlendirici de yanlış not verir.
Kabini işe göre seçmek
| Ana işiniz… | Öncelik |
|---|---|
| ISO 105 gri skala değerlendirmesi | D65, numunede ≥ 600 lx, 45° sehpa, N5 tipi gri iç yüzey |
| Alıcı standartlarına renk eşleştirme | D65 artı alıcının ikincil kaynakları (mağaza, akkor, UV), iyi metamerizm indeksi |
| Baskı, ambalaj, etiket | D50 ve ISO 3664 koşulları |
| Hem tekstil hem baskı | D65 ve D50 sunan, her biri için aydınlık düzeyi ölçülmüş bir kabin |
TLI-TexLabInstruments dört veya beş kaynaklı ışık kabinini (D65, TL84, A, UV; opsiyonel D50) ve D50, D65, TL84 ile UV-A arasında seçim yapılabilen renk görüntüleme istasyonunu İstanbul'daki atölyesinde üretir.