İplikhane 16,5 RKM raporluyor. Dokuma müşterisi aynı partide 14,8 ölçüyor ve reklamasyon açıyor. İki laboratuvarın da yük hücresi kalibreli, ikisi de ISO 2062'ye atıf yapıyor.
Tek iplik mukavemeti cihazdan okunan bir özellik değildir. Tanımlı bir testin sonucudur ve bu tanımdaki küçük farklar — ölçüm boyu, hız, çenede kopmaların nasıl ele alındığı — değeri iki iyi iplik partisi arasındaki farktan daha fazla oynatır.
ISO 2062 dört yöntemdir
ISO 2062, sabit uzama hızlı (CRE) bir cihazla tek iplik kopma kuvvetini ve kopma uzamasını tanımlar. İçinde dört yöntem vardır:
| Yöntem | Çalışma | Numune |
|---|---|---|
| A | Manuel | Kondisyonlanmış bobinlerden doğrudan |
| B | Otomatik | Kondisyonlanmış bobinlerden doğrudan |
| C | Manuel | Kondisyonlama sonrası gevşetilmiş çileler |
| D | Manuel | Islatıldıktan sonra test edilen numuneler |
Yöntem harfi olmadan "ISO 2062" diyen bir rapor, numunenin nasıl hazırlandığını söylemez. Gevşetilmiş çile kullanılan C yöntemi, sıkı sarılmış bobinden doğrudan alınan iplikten farklı uzama verebilir. D yöntemi yaş mukavemettir ve kondisyonlanmış sonuçla asla karşılaştırılmamalıdır.
Standart cam, elastomerik, aramid, HMPE/UHMPE, seramik ve karbon iplikleri ile poliolefin şerit iplikleri kapsamaz. Bu malzemelerin kendi yöntemleri vardır.
Ölçüm boyu ve hız
ISO 2062 normalde 500 mm ölçüm boyu ve ölçüm boyunun dakikada %100'ü kadar sabit uzama hızıyla — yani 500 mm/dk — çalışır. 250 mm ölçüm boyu da hız buna göre ölçeklenerek kullanılır.
Ölçüm boyu çoğu kişinin sandığından önemlidir. İplik en zayıf noktasından kopar ve uzun bir numunenin zayıf bir yer içerme olasılığı daha yüksektir. Bu nedenle kısa ölçüm boyu daha yüksek ortalama kopma kuvveti verir. İplikçi 250 mm'de, müşteri 500 mm'de test ediyorsa, iki laboratuvar da kusursuz olsa bile iplikçinin değeri daha iyi görünür.
ASTM D2256 hıza farklı yaklaşır. Birincil şartı, cihaz hızı ayarlanarak ulaşılan 20 ± 3 saniyelik ortalama kopma süresidir. Alternatif hızlar da verilmiştir — örneğin 250 mm ölçüm boyunda 300 mm/dk — ama bunlar yalnızca taraflar anlaşırsa ya da bir malzeme şartnamesi gerektiriyorsa kullanılabilir.
Pratik sonuç: aynı iplikte bile ISO 2062 sonucu ile ASTM D2256 sonucu kendiliğinden karşılaştırılabilir değildir. Standardı, ölçüm boyunu ve hızı anlaşmazlıktan sonra değil, sözleşmede kararlaştırın.
Çenede kopma
Çenede ya da çene içinde kopan numune gerçek mukavemetini göstermemiştir; çene onu hasarlamıştır. Kaygan filament ipliklerde tersi olur: iplik çenede kayar ve uzama değeri şişer.
- Çene kopmalarını ayrı kaydedin. Sessizce silmeyin, not düşmeden ortalamaya da katmayın; standartta tanımlanan işlemi uygulayın.
- Ara sıradan fazla numune çenede kopuyorsa, ipliği suçlamadan önce çene yüzeylerine ve sıkma basıncına bakın.
- Pnömatik çeneler manuel vidalı çenelerden daha tutarlı sıkar; otomatik cihazların genellikle daha düşük dağılım göstermesinin bir nedeni budur.
Ön gerilim
Test başlamadan önce iplik küçük ve tanımlı bir ön gerilim altında düzeltilmelidir. Az olursa uzama eğrisinin ilk bölümü yalnızca gevşekliğin alınmasıdır. Fazla olursa numune saat başlamadan önceden gerilmiş olur.
İplik numarasına göre yöntemde belirtilen ön gerilimi kullanın ve bunun için önce iplik numarasını bilmeniz gerektiğini unutmayın. Yanlış numara yanlış ön gerilim demektir; aynı yanlış numara sonra tenasite hesabında bir kez daha kullanılır.
Birimler: N, cN/tex ve RKM
Kopma kuvveti tek başına az şey söyler, çünkü kalın iplik doğal olarak daha güçlüdür. Tenasite kuvveti iplik numarasına böler.
- cN/tex, ISO uygulamasında kullanılan SI tabanlı birimdir.
- RKM (Reißkilometer), ipliğin kendi ağırlığıyla kopacağı kilometre cinsinden uzunluktur. Sayısal olarak tex başına gram-kuvvet cinsinden kopma kuvvetine eşittir.
- 1 RKM ≈ 0,981 cN/tex.
RKM ile cN/tex'i karıştırmak yoktan %2'lik bir fark yaratır. Birimi raporda yazın.
Test sayısı ve dağılım
Tek iplik testleri doğası gereği çok dağılır, çünkü tek tek zayıf yerleri örnekler. Ortalamanın yanında varyasyon katsayısını da raporlayın. Az sayıda kopmadan alınmış bir ortalama, yöntemin istediği sayıda testten alınmış bir ortalamayla karşılaştırılamaz. Numuneleri tek bir kopstan değil, birkaç bobinden alın.
Kondisyonlama
Mukavemet ve uzama neme bağlıdır. Pamuk nemlenince güçlenir, viskoz zayıflar. Bobinleri ISO 139 standart atmosferinde, nemin yalnızca yüzeye değil bobinin içine ulaşmasına yetecek süre kondisyonlayın. Sıcak depodan getirilip bir saat sonra test edilen bobin kondisyonlanmış değildir.
Rapordan önce
- ISO 2062 A, B, C ya da D yöntemi mi — yoksa ASTM D2256 mı?
- Ölçüm boyu ve hız (veya kopma süresi) belirtildiği gibi mi?
- Çene kopmaları kaydedildi ve standarda göre işlendi mi?
- Ön gerilim doğru iplik numarasına göre mi verildi?
- Birim yazıldı mı: cN/tex mi RKM mi?
- Yeterli bobinden yeterli kopma alındı ve CV raporlandı mı?
- Bobinler yalnızca yüzeyde değil, içine kadar kondisyonlandı mı?
İplik mukavemet cihazlarımız arasında pnömatik çeneli, sonuçları gf, cN ve RKM olarak veren 12 istasyonlu otomatik beslemeli model ile iplik ve splice mukavemeti için taşınabilir bir ünite bulunur. Hepsi İstanbul'daki kendi atölyemizde üretilmektedir.