ISO 105 serisindeki her haslık testi — yıkama, sürtme, ter, ışık — aynı şekilde biter: Biri numunenin yanına gri skalayı tutar ve 1 ile 5 arasında bir sayı yazar.
Anlaşmazlıkların çoğu bu sayıyla başlar. Test doğru yapılmıştır; okuma yanlış yapılmıştır. İyi haber şu ki okumanın da kuralları vardır ve çoğu tek sayfaya sığar.
İki soru için iki skala
| ISO 105-A02 | ISO 105-A03 | |
|---|---|---|
| Soru | Numune ne kadar renk değiştirdi? | Refakat kumaşı ne kadar boya aldı? |
| Çiftler | Gri üzerine gri; ikinci parça açılır | Beyaz üzerine beyaz; ikinci parça koyulaşır |
| Tipik kullanım | Yıkama, ışık, ter sonrası renk değişimi | Multifiber veya sürtme bezindeki lekelenme |
Lekelenmeyi renk değişimi skalasıyla notlamak ya da tersi küçük bir dalgınlık değildir. Basamakların aralıkları farklıdır.
"Not" gerçekte nedir?
Skalanın her basamağı, CIELAB biriminde tanımlı bir renk farkına sahip iki parçadan oluşan bir çifttir. 9 basamaklı skalalar yarım notları da ekler.
| Not | A02 renk değişimi (CIELAB ΔE) | A03 lekelenme (CIELAB ΔE) |
|---|---|---|
| 5 | 0 | 0 |
| 4–5 | 0,8 | 2,2 |
| 4 | 1,7 | 4,3 |
| 3–4 | 2,5 | 6,0 |
| 3 | 3,4 | 8,5 |
| 2–3 | 4,8 | 12,0 |
| 2 | 6,8 | 16,9 |
| 1–2 | 9,6 | 24,0 |
| 1 | 13,6 | 34,1 |
Değerler ISO 105-A02:1993 ve ISO 105-A03:2019'dan alınmıştır; her basamağın ayrıca bir toleransı vardır.
Buradan iki sonuç çıkar. Birincisi, basamaklar kabaca ikiye katlanır — skala, gözün farkı algılama biçimine doğrusal bir skaladan daha yakındır. İkincisi, lekelenme skalası çok daha geniştir: Lekelenmede 4, renk değişiminde 3'ten daha büyük bir renk farkıdır. "Renk değişimi 4" ile "lekelenme 4"ü aynı şiddette saymak skalaları yanlış anlamaktır.
Bakış düzeni yöntemin parçasıdır
İki standart da aynı bakış düzenini tarif eder:
- Orijinal ve test edilmiş parça yan yana, aynı düzlemde, aynı yöne bakacak şekilde; gri skala da aynı düzlemde, yakınında.
- Renk değişimi skalasının 1 ve 2 notları arasının yaklaşık ortasında, nötr gri bir çevre — yaklaşık Munsell N5.
- Kuzey gökyüzü ışığı (güney yarımkürede güney gökyüzü) veya 600 lx ya da daha fazla veren eşdeğer bir kaynak; ışık yüzeye yaklaşık 45° ile gelir, bakış yüzeye yaklaşık dik yapılır.
- Arka zemin kumaştan görünüyorsa, iki parçanın altına da iki veya daha fazla kat orijinal kumaş.
Pratikte "eşdeğer kaynak", gün ışığı simülatörlü bir ışık kabini demektir. Tavan floresanlarının altındaki bir masa bu maddelerin hiçbirini karşılamaz.
Maskeler: çoğu laboratuvarın kaçırdığı madde
ISO 105-A03:2019, göründüğünden önemli bir şart ekler: Numuneler, gri skalada kullanılan kılıfla aynı renkte bir malzemeyle maskelenmelidir. Skala nötr gri kılıftaysa numuneleri aynı griyle, siyah kılıftaysa aynı siyahla maskeleyin.
Bir numunenin etrafındaki renk, kontrastının nasıl algılandığını değiştirir. Beyaz tezgâh üzerinde duran numune ile gri kılıfın içindeki gri skala, iki farklı gözle değerlendiriliyor demektir.
5 basamak mı, 9 basamak mı?
5 basamaklı skalada, kontrastı numuneninkine eşit olan notu verirsiniz; numune iki çiftin arasındaki hayali orta noktaya daha yakınsa yarım notu verirsiniz. 9 basamaklı skalada, kontrastı en yakın olan notu verirsiniz.
İki durumda da 5 notu yalnızca hiçbir fark algılanmadığında verilir. "Neredeyse hiç" 4–5'tir.
Notu kaydıran alışkanlıklar
- Erken değerlendirmek. Kurutucudan sıcak veya nemli çıkan numune, kondisyonlanmış numuneden farklı görünür.
- Yanlış orijinalle karşılaştırmak. Test edilmemiş, aynı toptan alınmış kumaşla karşılaştırın; laboratuvar boyamasıyla ya da başka partiden bir parçayla değil.
- Uzun süre bakmak. Göz uyum sağlar. Kararı birkaç saniyede verin, başka yere bakın, sonra doğrulayın.
- Tek değerlendirici, kontrol yok. Oturumun sonunda aynı notu almış tüm çiftleri birlikte karşılaştırın. Standartlar tam olarak bunu önerir: Grubunun geri kalanına benzemeyen çiftler yeniden kontrol edilir. İki değerlendiricinin her hafta ortak bir seti notlaması kaymayı erken yakalar.
- Eski skalalar. Skalaların renk ölçümsel bir tanımı vardır; bunun amacı, zamanla değişmiş olabilecek çalışma skalalarının bu tanımla karşılaştırılabilmesidir. Kirlenmiş, çizilmiş veya solmuş skalalar değiştirilmeli, kullanılmadığında kabında saklanmalıdır.
Ne zaman ölçmeli?
ISO 105-A04 ve ISO 105-A05, lekelenme ve renk değişimi için cihazla değerlendirme yöntemleri verir. Değerlendiriciden kaynaklanan farkı ortadan kaldırırlar ama cihaz ve prosedür için kendi şartlarını getirirler. Birçok laboratuvar bunları anlaşmazlıkları çözmek için kullanır, rutin işte görsel değerlendirmeyi sürdürür. Hangisi olursa olsun raporda hangisinin kullanıldığı yazmalıdır.
Kontrol listesi
- Doğru skala mı: renk değişimi için A02, lekelenme için A03?
- Işık kabini, ≥ 600 lx, yaklaşık 45° / 0°, gri N5 çevre?
- Numuneler skala kılıfıyla aynı renkte mi maskelendi?
- Numune doğru orijinalle mi karşılaştırıldı?
- Aynı notu alan çiftler sonunda çapraz kontrol edildi mi?
TLI-TexLabInstruments iki gri skalayı da sağlar ve görsel değerlendirme için ışık kabinlerini İstanbul'daki atölyesinde üretir.