EN ISO 1716, bir yapı ürününün ya da bileşenlerinin üst yanma ısısını — Fransızca pouvoir calorifique supérieur'den gelen kısaltmayla PCS — belirler. Güncel baskı ISO 1716:2018'dir (EN ISO 1716:2018). Sonuç MJ/kg olarak verilir; Euroclass sisteminde her A1 sınıflandırması için gereklidir ve A2'ye giden iki yoldan biridir.
Bu deneyi zorlaştıran şey cihaz değildir. Önemli olan sayıların çok küçük olmasıdır. A1 hedefleyen bir ürünün PCS'si 2 MJ/kg mertebesinde olmalıdır. Bu, tipik bir organik yakıtın açığa çıkardığı enerjinin küçük bir kesridir; yakıt testinde ihmal edilebilecek her hata kaynağı burada belirleyici hale gelir.
Tek paragrafta prensip
Tartılmış numune, basınçlı oksijenle doldurulmuş kapalı çelik bir bombada tamamen yakılır. Bomba, yalıtılmış bir ceketin içinde, kütlesi bilinen suyun içinde durur. Suyun sıcaklık artışı, çevreyle ısı alışverişine göre düzeltilip kalorimetrenin enerji eşdeğeriyle çarpılınca açığa çıkan ısı bulunur. İnorganik ürünlerin çoğu tek başına yanmadığı için numuneye kalorifik değeri bilinen bir yanma yardımcısı — genellikle benzoik asit — karıştırılır ve katkısı çıkarılır.
Normalde üç tayin yapılır ve ortalaması alınır.
PCS'nin EN 13501-1'deki yeri
| Kalem | A1 sınıfı | A2 sınıfı |
|---|---|---|
| Homojen ürün ya da esaslı bileşen | PCS ≤ 2,0 MJ/kg | PCS ≤ 3,0 MJ/kg |
| İç esaslı olmayan bileşen | PCS ≤ 1,4 MJ/m² | PCS ≤ 4,0 MJ/m² |
| Ürünün bütünü | PCS ≤ 2,0 MJ/kg | PCS ≤ 3,0 MJ/kg |
Dış esaslı olmayan bileşenlerin — bir yüzey katmanı, ince bir kaplama — metrekare başına kendi sınırları vardır; bunları doğrudan sınıflandırma standardından alın. Dikkat edilecek nokta birimdir: esaslı olmayan bileşenlerde kriter birim alan başınadır, yani o katmanın metrekare kütlesini de doğru bilmeniz gerekir. İyi bir kalorimetre sonucu kötü bir alan-kütle değeriyle çarpılırsa sınıflandırma da kötü olur.
A1 için EN ISO 1716 her zaman EN ISO 1182 ile birlikte kullanılır. A2 için yanmazlık kısmında EN ISO 1716, EN ISO 1182'nin yerini alabilir; ama ürünlerin çoğu yine tek yanan nesne deneyine ihtiyaç duyar.
Kalibrasyon ölçümün kendisidir
Kalorimetrenin enerji eşdeğeri sertifikalı benzoik asit yakılarak belirlenir. Sektör pratiği ve yangın laboratuvarlarının yayımladığı özetler, 0,4–1,0 g aralığındaki benzoik asit tabletleriyle en az beş tayin tarif eder. Buradan üç pratik kural çıkar:
- Sistemin ısı kapasitesini değiştiren her değişiklikten sonra yeniden kalibre edin: yeni bomba, değişen kova, farklı karıştırıcı, su kütlesinde değişiklik.
- Enerji eşdeğerini kontrol grafiğinde izleyin. Yavaş bir eğilim, tek bir sonuç yanlış görünmeden çok önce bir şeyin aşındığını ya da kaçırdığını söyler.
- Sertifikalı lottan, kuru saklanmış benzoik asit kullanın; sertifika değeri izlenebilirliğinizin dayanağıdır.
Yanmak istemeyen ürün için numune hazırlama
Standart numune miktarı küçüktür — eşit miktarda benzoik asitle karıştırılmış, gramın bir kesri kadar öğütülmüş ya da doğranmış malzeme. Bu kadar az malzemeyle asıl risk temsiliyettir.
- Örneklenen miktarın tamamını öğütün, sonra alt numune alın. Taş yünü levhadan "tipik görünen" bir parça seçmek bağlayıcı dağılımını kaçırır.
- Katmanlı ürünlerde önce bileşenleri ayırın ve her birini test edin; sınıflandırma karışık bir tozdan değil, bileşenlerden kurulur.
- Toz açık krozede tam yanmıyorsa, standart kalorifik değeri bilinen sigara kâğıdına sarılmış numune yolunu tanımlar. Tarif edildiği gibi kullanın ve kâğıdın katkısını çıkarın.
Klasik hata: eksik yanma
Her ateşlemeden sonra bombayı açın ve bakın. Duvarlarda is, krozede yanmamış kalıntı ya da karbonu hapsetmiş camsı bir boncuk, numunenin tam yanmadığını ve PCS'nin olduğundan düşük çıktığını gösterir — yani sınıflandırmanın işine gelen yönde. Tam da bu yüzden kabul edilmemelidir.
Tipik nedenler: yanma yardımcısına göre fazla inert kütle, fazla derin kroze, yetersiz oksijen dolumu ya da numuneye değmeyen ateşleme teli. Nedeni giderip tayini tekrarlayın; isli bir sonucu iyi sonuçlarla ortalamaya katmayın.
Unutulmaması gereken düzeltmeler
- Isı alışverişi. Sıcaklık artışı cekete kaybedilen ya da ondan alınan ısıya göre düzeltilir. Bizim kalorimetremizdeki gibi izoperibol bir ceket bu düzeltmeyi sistematik hale getirir — ama yalnızca ceket sıcaklığı kararlıysa.
- Ateşleme teli ve varsa pamuk ipliğinden gelen ateşleme enerjisi.
- Yanma yardımcıları — benzoik asit ve sigara kâğıdı — sertifikalı ya da ölçülmüş değerleriyle çıkarılır.
- Asit ve kükürt düzeltmeleri ISO 1928 ve benzeri yakıt yöntemlerine aittir. Aynı kalorimetreyi kömür ve yapı ürünleri için kullanıyorsanız yöntem ayarlarını ayrı tutun; yakıt düzeltmeleri ürün deneyine, ürün ayarları yakıt deneyine uygulanmasın.
Ortalamadan önce dağılım
Üç tayinin ortalamasını almadan önce aralarındaki farka bakın. Geniş dağılım neredeyse her zaman ürünü değil, eksik yanmayı ya da homojen olmayan numuneyi gösterir. Standarttaki geçerlilik kurallarını uygulayın ve gerektirdiği yerde ek tayin yapın.
Rapor kontrol listesi
- EN ISO 1716 baskısı ve hangi bileşenlerin test edildiği.
- Kullanılan enerji eşdeğeri ve son kalibrasyon tarihi.
- Tek tek PCS değerleri, ortalama ve gerekçesiyle reddedilen tayinler.
- Yanma yardımcısının tipi ve kütlesi; kullanılan yol (kroze ya da sarılı numune).
- Her esaslı olmayan bileşen için birim alan kütlesi.
İzoperibol su ceketli ve PC yazılımlı oksijen bombalı kalorimetremizi EN ISO 1716'nın yanı sıra ISO 1928 ve ASTM D5865 yakıt testleri için İstanbul'daki kendi atölyemizde üretiyoruz. ISO 1716 sayfasına bakabilirsiniz.