Bir giysi dikişi küçük bir sistemdir: iki kat kumaş, dikiş ipliği, dikiş tipi, dikiş sıklığı ve makinenin açtığı iğne delikleri. Dikiş testi hayal kırıklığı yaratan bir değer verdiğinde bunlardan herhangi biri sorumlu olabilir — ve kuvvet tek başına hangisi olduğunu söylemez.
ISO 13935, dikişe dik yönde çekildiğinde dikişin dayandığı en yüksek kuvveti ölçer. İyi kullanıldığında dikişin nerede zayıf olduğunu söyler. Özensiz kullanıldığında başkasınınkiyle karşılaştırılamayan bir sayı verir.
Şerit mi grab mi?
| ISO 13935-1 | ISO 13935-2 | |
|---|---|---|
| Yöntem | Şerit | Grab |
| Numune tutuluşu | Tüm genişliği boyunca | Yalnızca ortadan, daha dar çene yüzeyleriyle |
| Cihaz | Çekme cihazı (CRE) | Çekme cihazı (CRE) |
Standart, yöntemlerden biriyle elde edilen sonuçların diğeriyle karşılaştırılmaması gerektiği uyarısını yapar. Gerekçe kumaş kopma testindekiyle aynıdır: grab testinde çenelerin dışındaki kumaş da yüke katkı verir; bu yüzden aynı dikişte grab değerleri genellikle şerit değerlerinden yüksek çıkar.
İki bölüm de esneme özelliği olanlar dahil dokuma kumaşlara ve yalnızca düz dikişlere uygulanır. ISO 13935-2 normalde geotekstillere, nonwovenlara, kaplamalı kumaşlara, cam elyafı dokumalara, karbon elyafı kumaşlara ve poliolefin şerit kumaşlara uygulanmaz. Baskıyı da kontrol edin: ISO 13935-2'nin yeni baskısı 2026'da yayımlandı ve sözleşmeler çoğu zaman hâlâ öncekine atıf yapıyor.
Kopma şekli sonucun parçasıdır
Her numune koptuktan sonra incelenmeli ve kopma tipi kaydedilmelidir. Pratikte dört sonuç görülür:
- Kumaş dikişten uzakta kopar. Dikiş kumaştan güçlüdür. Değer aslında kumaş mukavemetidir.
- Kumaş dikiş hattı boyunca kopar. İğne hasarı ya da fazla dikiş sıklığı kumaşı delik deşik etmiştir.
- Dikiş ipliği kopar. Zayıf halka iplik ya da dikiş tipidir.
- Dikiş kayması. Hiçbir şey kopmadan iplikler dikiş yerinde kumaştan kayar ve dikiş açılır.
Aynı kuvvet bunların herhangi birinden doğabilir ve her biri farklı bir çözüm ister — başka bir iplik, başka bir iğne, santimetrede daha az batış ya da farklı bir kumaş konstrüksiyonu. Yalnızca en yüksek kuvveti veren bir rapor, testin ürettiği en değerli bilgiyi çöpe atar. Kopma şeklini her numune için kısa bir kodla kaydetmek yeterlidir; raporda baskın kopma şeklini ve kaç numunede görüldüğünü yazın. Aynı partide kopma şekli numuneden numuneye değişiyorsa, bu da dikiş sürecinin kararsız olduğunu gösteren ayrı bir bulgudur.
Dikiş mukavemeti dikiş kayması değildir
Dikiş kayması — dikişin belirli bir yük altında açılması — kendi standartları olan ayrı bir özelliktir: ISO 13936 serisi. Kaygan filament iplikli bir kumaş yüksek dikiş mukavemeti gösterirken çok daha düşük bir yükte gözle görülür biçimde açılabilir. Sahadan gelen şikâyet "dikiş açılıyor" ise dikiş mukavemeti yanlış testtir.
Dikişi kim dikti?
Laboratuvarda test edilen dikişler iki kaynaktan gelir: bitmiş giysiden kesilir ya da kumaştan laboratuvarda dikilir. İkisi de geçerlidir; bunları belirtmeden karıştırmak değildir.
Dikişi laboratuvar dikiyorsa, sonucu etkileyen her parametre kararlaştırılmalı ve kaydedilmelidir:
- dikiş tipi ve dikiş türü
- dikiş ipliği (lif, yapı, numara)
- iğne numarası ve uç tipi
- dikiş sıklığı
- dikiş payı
- dikişin çözgü ve atkıya göre yönü
Yalnızca dikiş sıklığını değiştirmek bile kopma şeklini iplik kopmasından dikiş hattında kumaş kopmasına kaydırabilir. Kayıtlı parametreler olmadan sonraki bir tekrar testi aynı dikişi üretemez.
Dikişler giysiden kesiliyorsa giysideki yeri not edin. Aynı giysideki omuz, yan ve ağ dikişleri çok farklı davranabilir.
Sonucu oynatan kurulum ayrıntıları
Dikiş konumu. Dikiş çenelerin tam ortasında ve onlara paralel durmalıdır. Merkezden kaçmış ya da açılı bir dikiş eşit yüklenmez ve bir tarafından erken kopar.
Çenede kayma. Dikişli numuneler düz kumaştan daha kalın ve daha az düzgündür. Numune çenede kayarsa eğri bunu testere dişi ya da yavaş bir kayma olarak gösterir. Kumaşa uygun çene yüzeyleri — kauçuk ya da kanallı — ve doğru sıkma basıncı kullanın.
Çenede kopma. Çene kenarında kopan numune dikişi test etmemiştir. Kaydedin ve standardın istediği şekilde işleyin.
Kondisyonlama. Hem kumaşın hem ipliğin mukavemeti nemle değişir. Numuneleri ISO 139'a göre kondisyonlayın.
ISO 13935 ve ASTM D1683
Kuzey Amerika şartnameleri dikişler için çoğu zaman ASTM D1683 ister. Kendi numunesi ve prosedürü olan ayrı bir yöntemdir. ISO 13935 sonucunu ASTM D1683 sınırına karşı ya da tersini raporlamayın.
Rapordan önce
- Şerit (13935-1) mi grab (13935-2) mı, hangi baskı?
- Dikiş giysiden mi kesildi, laboratuvarda mı dikildi — dikiş parametreleri kayıtlı mı?
- Dikiş ortada ve çenelere paralel miydi?
- Her numune için kopma şekli kaydedildi mi?
- Şikâyet aslında dikiş açılmasıyla mı ilgiliydi (ISO 13936)?
- Numuneler ISO 139'a göre kondisyonlandı mı?
Kumaş mukavemet cihazlarımız ve üniversal çekme cihazlarımız, değiştirilebilir şerit ve grab çene yüzeyleriyle ISO 13935'in iki bölümünü de uygular. Hepsi İstanbul'daki kendi atölyemizde üretilmektedir.