Bir işletme aynı kumaşı iki müşteriye gönderiyor. Birinin şartnamesinde "AATCC 16.3, 20 AFU, en az not 4" yazıyor. Ötekinde "ISO 105-B02, en az 4". Laboratuvar tek bir ksenon testi yapıyor, iki rapora da "4" yazıyor ve işine dönüyor.
Bu raporlardan en az biri yanlıştır — belki ikisi birden. İki yöntem benzer cihazlarla çalışır ama sondaki sayı her birinde başka bir şey anlatır.
Sayı farklı bir soruyu cevaplar
Temel fark budur; geri kalan her şey buradan çıkar.
| AATCC TM16.3 | ISO 105-B02 | |
|---|---|---|
| Önceden sabitlenen | Pozlama miktarı, AATCC Solma Birimi (AFU) olarak | Numunenin karşılaştırılacağı referans malzemeler |
| Not neyi ifade eder | O pozlamadan sonraki renk değişiminin gri skala notu (1–5) | Benzer solmayı gösteren mavi yün referansının numarası |
| Tipik şartname | "20 AFU, not 4" | "Işık haslığı ≥ 4 (mavi yün)" |
| Ölçek | 5 = değişim yok, 1 = çok büyük değişim | 1 = çok düşük haslık, 8 = çok yüksek (veya L2–L9) |
Yani AATCC 16.3'te "4", kumaşın sabit bir dozdan sonra gri skalada yaklaşık bir basamak değiştiği anlamına gelir. 1–8 mavi yün setiyle ISO 105-B02'de "4" ise kumaşın yaklaşık 4 numaralı mavi yün kadar solduğu anlamına gelir. Bir kumaş birini rahatça sağlayıp ötekinden kalabilir.
"AATCC 16" eksik bir atıftır
AATCC'nin ışık haslığı testi ayrı alt yöntemler hâlinde yayımlanır; 16.3 ksenon ark prosedürüdür. TM16.3'ün de üç seçeneği vardır:
- Ksenon ark, aralıklı ışık ve karanlık
- Ksenon ark, sürekli ışık, siyah standart sıcaklığı
- Ksenon ark, sürekli ışık, siyah panel sıcaklığı
Yalnızca "AATCC 16" diyen — ya da seçenek ve AFU belirtmeden "AATCC 16.3" diyen — bir şartname eksiktir. Sonuç vermeden önce hangi seçenek ve kaç AFU olduğunu sorun.
ISO 105-B02'de de seçim var
ISO 105-B02:2014 dört pozlama çevrimi (A1, A2, A3 ve B) ve beş pozlama yöntemi sunar. A1–A3 çevrimleri 1–8 mavi yün referanslarını kullanır ve efektif nemi kırmızı azoik boyalı bir nem kontrol kumaşıyla denetler. B çevrimi ise Amerikan kökenli L2–L9 referanslarını, (65 ± 3) °C siyah standart veya (63 ± 3) °C siyah panel sıcaklığını ve (30 ± 5) % bağıl nemi kullanır.
Dolayısıyla çevrim belirtmeyen bir ISO şartnamesi de eksiktir; standartta "normal" olarak adlandırılan ve ılıman iklimi temsil eden A1 çevrimi olağan başlangıç noktası olsa bile.
B çevrimi bir akrabadır, ikame değildir
B çevrimi L serisi referansları ve ABD uygulamasından tanıdık bir siyah panel/siyah standart rejimi kullandığı için, B çevrimi sonucunu AATCC sonucu gibi kabul etmek cazip gelir. Etmeyin. Prosedürler, son noktalar ve rapor dili farklıdır; alıcının sözleşmesi belirli bir belgeyi işaret eder.
ISO 105-B01:2014 daha genel noktada açıktır: 1–8 ve L2–L9 mavi yünleriyle alınan sonuçlar birbirinin yerine kullanılamaz ve iki set arasındaki korelasyon grafiği bir setle alınmış notu ötekine çevirmek için kullanılmamalıdır. İki müşteri iki standart istiyorsa iki test yapın.
İki yöntemin ortak noktaları
Ortaklık gerçektir ve tek bir cihazın ikisine de hizmet etmesini sağlayan budur:
- Gün ışığını simüle eden filtrelenmiş ksenon ark kaynağı.
- Numune sıcaklığının kabin hava sıcaklığıyla değil, siyah standart veya siyah panel termometresiyle kontrolü.
- Kontrollü ışınım. ISO 105-B02, ışınım kontrolü varsa 300–400 nm'de (42 ± 2) W/m² veya 420 nm'de (1,10 ± 0,02) W/(m²·nm) öngörür.
- Kontrollü bir değerlendirme kabininde, renk değişimi için gri skalaya karşı görsel değerlendirme.
Farklar referans malzemelerde, nem kontrolünde, son noktanın tanımında ve raporda yatar.
Laboratuvar için pratik tablo
| Soru | AATCC TM16.3 talebi | ISO 105-B02 talebi |
|---|---|---|
| Hangi seçenek/çevrim? | Seçenek 1, 2 veya 3 | Çevrim A1, A2, A3 veya B |
| Ne kadar pozlama? | AFU sayısı | Referanslar belirtilen kontrasta ulaşana kadar (Yöntem 1–4) veya belirtilen doz (Yöntem 5) |
| Hangi referanslar? | Pozlamayı kontrol için L serisi mavi yün | 1–8 mavi yün (A çevrimleri) veya L2–L9 (B çevrimi) |
| Nasıl notlanır? | Renk değişimi gri skalası | Mavi yün numarası |
| Raporda ne yer alır? | Seçenek, AFU, not | Çevrim, yöntem, referans seti, mavi yün notu |
Cihaz alırken bunun anlamı
Müşterileriniz iki yöntemi de istiyorsa, ksenon kabininin her birinin ihtiyaç duyduğu parametreleri kontrol edebildiğinden emin olun: siyah standart ve siyah panel sıcaklığı, bağıl nem, belirtilen bantta ışınım ve Seçenek 1 gerekiyorsa sürekli ışığın yanında aralıklı ışık/karanlık çalışma. İki mavi yün setini ve nem kontrol kumaşını da bütçeye koyun — bunlar sarf malzemesidir ve onlarsız bir kabin iki standarda göre de geçerli sonuç üretemez.
İki raporu imzalamadan önce
- Her rapor tam yöntemi — TM16.3 seçeneğini veya B02 çevrimi ve yöntemini — adlandırıyor mu?
- AATCC sonucu AFU artı gri skala notu olarak mı verildi?
- ISO sonucu, referans seti belirtilmiş bir mavi yün numarası mı?
- Biri bir sonucu ötekine çevirdi mi? Çevirdiyse geri çekin.
TLI-TexLabInstruments ksenon ışık haslığı test cihazlarını İstanbul'daki kendi atölyesinde, hem ISO hem AATCC yöntemlerine uygun olarak üretir.