"Kolay ütü", "ütü gerektirmez", "buruşmaz" — bu iddiaların arkasında genellikle tek bir test vardır: AATCC 124 (Ev Tipi Yıkama Sonrası Kumaşların Düzgünlük Görünümü) ya da ISO karşılığı ISO 7768. Sonuç 1 ile 5 arasında bir nottur. Basit görünür. Aynı zamanda kumaşa dokunmadan yarım not oynatılabilecek en kolay sonuçlardan biridir.
Yöntem nasıl çalışır?
Kumaş numuneleri tanımlı ev tipi yıkama koşullarında — makinede veya elde, farklı çevrim, sıcaklık ve kurutma seçenekleriyle — yıkanır, ardından referans standartlarla gözle karşılaştırılır.
Referanslar üç boyutlu plastik replikalardır; altılı bir set: SA-1, SA-2, SA-3, SA-3,5, SA-4 ve SA-5. SA-5 en düzgün, SA-1 en buruşuk olandır. Gözlemciler her numuneyi, karanlık bir odada standart tepe aydınlatması altında, en benzer replikaların arasında görür ve en çok hangisine benzediğini seçer.
Her numuneyi üç eğitimli gözlemci birbirinden bağımsız notlandırır ve notların ortalaması alınır. 2009 baskısı numune başına 38 × 38 cm'lik üç parça kullanıyordu.
Yöntem yıkama sonrası düzgünlüğü — giysi çamaşır makinesinden ve kurutucudan çıktığında kalan buruşukluğu — notlandırır. Yük altında kırıştırma sonrası buruşukluktan kurtulma (AATCC 128 ve ISO 9867) ile aynı şey değildir; o, başka bir soruyu cevaplar.
Tuzak 1: Değerlendirme alanı
Not, kırışıkların gölgelerinin nasıl düştüğüne bağlıdır; bu yüzden aydınlatma laboratuvara bırakılmaz, tanımlanmıştır. Yöntem, gri bir değerlendirme panosunun üzerinde tanımlı bir floresan tepe lambası düzeni kullanır; diğer bütün ışıklar kapalıdır. AATCC ayrıca pano yakınındaki yan duvarlardan yansıyan ışığın notu etkilediğini belirtir ve mat siyah yan duvarlar ya da karartma perdeleri önerir. Gözlemciler panoya sabit bir mesafede durur.
Sık görülen sapmalar:
- Genel oda aydınlatması altında ya da pencereden gelen gün ışığıyla notlandırma.
- Beyaz veya parlak bir duvarın önüne konmuş değerlendirme panosu.
- Tepe düzeni yerine renk değerlendirme kabini kullanmak. Kabin renk işleri için doğru araçtır; ama AATCC 124'ün tanımladığı aydınlatma geometrisi değildir.
Değerlendirme alanınız yönteme göre kurulmamışsa, ne kadar dikkatle verilirse verilsin notlarınız AATCC 124 notu değildir.
Tuzak 2: Tek gözlemci ya da konuşan üç kişi
Yöntemdeki üç gözlemcinin bağımsız olması gerekir. Uygulamada ya bir operatör tek başına not verir ya da üç kişi yan yana durup anlaşır. İkisi de yöntemi tek bir görüşe indirger.
Ayrı ayrı notlandırın ve herhangi bir şey konuşulmadan önce her gözlemcinin notunu kaydedin. Zamanla her gözlemcinin notlarını panel ortalamasıyla karşılaştırın: sürekli yarım not yüksek veren bir gözlemciyi fark etmek de düzeltmek de kolaydır.
Tuzak 3: Yıkama kırışıklarını performans saymak
Büyük bir yıkama makinesi ve kurutucudaki küçük numuneler, normal kullanımdaki bir giysinin almayacağı keskin katlar — makine ve kurutucu kırışıkları — alabilir. Yöntem bunları kumaş performansı değil, yapay etki olarak görür. Yıkamadan sonra katların elle açılmasını, ara bir kurutma çevriminden sonra kırışmış numunelerin bir sonraki yıkamadan önce yeniden ıslatılıp ütülenmesini ister.
Kurutma için de aynısı geçerlidir. Aşırı kurutma hafif numunelerin statik elektrikle yapışıp tamburda dönmeyi bırakmasına, bu da tam olarak bu kırışıklara yol açar. Kurutucu durunca yükü hemen alın.
Tuzak 4: Erken notlandırma
Numuneler notlandırmadan önce kondisyonlanır. Kurutucudan sıcak çıkmış ya da ipte kurumuş ama hâlâ hafif nemli bir numune, kondisyonlandıktan sonraki hâliyle aynı görünmez. Kondisyonlanmış numuneleri, kurutmadan sonra hep aynı süre geçtikten sonra notlandırın.
Tuzak 5: Farklı yıkama koşullarındaki sonuçları karşılaştırmak
AATCC'nin kendisi, laboratuvarlar arası tekrarlanabilirliğin kullanıcıların yıkama ve kurutma koşullarında anlaşmasına bağlı olduğunu belirtir. Görünüm korunumu için genellikle daha sert olan Normal (Pamuklu Sağlam) çevrim en uygun kabul edilir; soğuma ya da soğuk durulama ve düşük sıkma devirli kalıcı ütü çevrimleri ise buruşmayı en aza indirmek için tasarlanmıştır. "Kalıcı Ütü sonrası 3,5" ile "Normal sonrası 3,5" aynı iddia değildir.
AATCC ev tipi yıkamasının makine parametreleri artık AATCC LP1'de yer alır. Notun yanında çevrimi, sıcaklığı, kurutma prosedürünü ve çevrim sayısını raporlayın.
Tuzak 6: Baskılar
Baskılar ve desenler buruşukluğu gizleyebilir. Yöntem gözlemcinin gördüğünü — desen dâhil — notlandırır; dolayısıyla hareketli bir baskı, aynı ham kumaşın düz renginden gerçekten daha iyi not alabilir. Yönteme göre bu doğrudur; ama baskılı varyantta alınan bir not, aynı kalitenin düz renklerine taşınmamalıdır.
Rapor kontrol listesi
- AATCC 124 (veya ISO 7768) ve baskı yılı.
- Yıkama çevrimi, sıcaklık, kurutma prosedürü ve çevrim sayısı.
- Her gözlemcinin ayrı notu ve ortalama.
- Değerlendirme alanı yöntemin aydınlatma düzenine göre kurulmuş mu?
- Yıkama kırışıkları giderildi mi, nasıl?
AATCC 124, yıkama koşullarını AATCC 135 ve AATCC 179 ile paylaşır; aynı üstten yüklemeli makine ve tamburlu kurutucu üçüne de hizmet eder. AATCC çekmezlik yıkama makinemizi, AATCC tamburlu kurutucumuzu ve buruşma testi cihazımızı İstanbul'daki kendi atölyemizde üretiyoruz.