ABD pazarına giren her giysilik tekstil, 16 CFR Part 1610 yani "Giysilik Tekstillerin Yanıcılığı Standardı"nı karşılamak zorundadır. Testin kendisi birkaç saniyedir: kumaş şeridi 45° açıyla tutulur, küçük bir bütan alevi bir saniye boyunca numuneye değer ve alevin numune boyunca ne kadar sürede ilerlediği ölçülür.
Yanma bu kadar kısa olduğu için sonuç, alevden önce yapılan her şeye çok duyarlıdır. Laboratuvarların çoğu da tam orada hata yapar.
Test aslında neyi ölçüyor
Düzenek ve prosedür, yönetmeliğin kendi metninde ayrıntılı tanımlanmıştır. Aşağıdaki değerler doğrudan 16 CFR 1610'dan alınmıştır:
| Parametre | Şart |
|---|---|
| Numune | 50 mm × 150 mm |
| Açı | 45° |
| Alev | 16 mm, kimyasal saflıkta bütan |
| Alev temas süresi | 1 saniye |
| Durdurma ipliği | alev temas noktasından 127 mm |
| Etüvde kurutma | 105 ± 3 °C'de 30 ± 2 dk |
| Desikatör | silika jel, en az 15 dk |
| Teste başlama | desikatörden çıkarıldıktan sonra 45 s içinde |
Yanma süresi, tutuşmadan alevin durdurma ipliğini yakmasına kadar geçen süredir. Kısa süre hızlı alev yayılımı demektir; standart da tam bu tehlikeyi yakalamak için yazılmıştır.
Hata 1: Kurutmayı isteğe bağlı saymak
Pek çok laboratuvar numuneyi alışık olduğu tekstil atmosferinde kondisyonlayıp olduğu gibi test eder. Yönetmelik böyle yapmaz: numuneyi etüvde kurutur, desikatörde soğutur ve operatöre teste başlamak için 45 saniye verir.
Nem çekmiş bir numune daha yavaş yanar. Bu adımı atlamak ya da uzatmak kumaşı olduğundan daha güvenli gösterir. Desikatörü kabinin yanına koyun, laboratuvarın öbür ucuna değil; transfer süresini ölçün.
Hata 2: Tüylü yüzeyleri yanlış fırçalamak
Polar, kadife, pazen, havlu, şönil gibi tüylü yüzeyli kumaşlarda numune testten önce fırçalama düzeneğiyle bir kez fırçalanır. Araba, liflerin yatış yönünün tersine, elle bir kez ileri çekilir; fırça tanımlı bir yükle bastırır.
Yatış yönünde fırçalamak, iki kez fırçalamak ya da hiç fırçalamamak yüzey liflerinin duruşunu, dolayısıyla yüzey alevlenmesinin hızını değiştirir. Sınıf 2 ve Sınıf 3 sonuçlar zaten tüylü kumaşlardan çıkar; bu bir ayrıntı değildir.
Hata 3: Zemin yanmasını kaydetmemek
Tüylü kumaşlarda yüzey alevlenmesi görülebilir: alev lif uçlarında koşar ama zemin kumaşı tutuşturmaz. Tüylü yüzeylerin sınıflandırması hem yanma süresine hem de zemin yanması (base burn) olup olmadığına bağlıdır.
Yalnızca kronometre değerini yazan bir operatör tüylü kumaşı sınıflandıramaz. Her numune için zemin kumaşın tutuşup tutuşmadığını ya da eriyip erimediğini kaydedin. Bu gözlem test sırasında, kabinin başında yapılmalıdır.
Sınıflandırma nasıl yapılır
Sınıf tek numuneyle belirlenmez. Önce beş numune test edilir; sonuçlar yeniden test bölgesine düşerse beş numune daha test edilir ve karar on numune üzerinden verilir.
Düz yüzeyli kumaşlar
- Sınıf 1 (normal yanıcılık): yanma süresi yok ya da ortalama yanma süresi 3,5 s veya üzeri.
- Sınıf 3 (hızlı ve yoğun yanma): on numunede, ortalaması 3,5 s'nin altında olan iki veya daha fazla yanma süresi.
Tüylü yüzeyli kumaşlarda 4,0 s ve 7,0 s eşikleri zemin yanması sayısıyla birlikte kullanılır. Özetle:
- 7,0 s üzerindeki ortalama, zemin yanması ne olursa olsun Sınıf 1'dir;
- 4,0–7,0 s ortalama, yeterli sayıda zemin yanmasıyla Sınıf 2 olur;
- 4,0 s altındaki ortalama, yeterli sayıda zemin yanmasıyla Sınıf 3 olur.
Her sınıfı tetikleyen zemin yanması sayısı beş numunelik ve on numunelik aşamada farklıdır. Ezberden değil, 16 CFR 1610.7'deki karar tablosundan çalışın.
Hata 4: Yalnızca orijinal kumaşı test etmek
Kumaş iki kez test edilir: geldiği haliyle ve yenileme (refurbishing) sonrasında. Yenileme, bir kuru temizleme döngüsü ve ardından yönetmelikte atıf yapılan AATCC LP1'e göre bir yıkama döngüsüdür. Alev geciktirici apreler ve yüzey işlemleri yıkamayla gidebilir; adımın varlık nedeni budur.
Nihai sınıf, iki sonuçtan daha ağır olanıdır. Geldiği haliyle Sınıf 1, yenilemeden sonra Sınıf 2 olan kumaş, Sınıf 2 kumaştır.
Raporunuzda tek bir yanma süresi seti varsa, o rapor 16 CFR 1610 raporu değildir.
Hata 5: Muafiyetleri yanlış okumak
Yönetmelik, garanti belgesi düzenlenirken bazı kumaşları testten muaf tutar:
- lif içeriğinden bağımsız olarak 2,6 oz/yd² (yaklaşık 88 g/m²) veya daha ağır düz yüzeyli kumaşlar;
- düz ya da tüylü, tamamen akrilik, modakrilik, naylon, olefin, polyester veya yünden — ya da yalnızca bu liflerin karışımından — oluşan kumaşlar.
Buradan iki tuzak çıkar. Birincisi, ağırlık muafiyeti yalnızca düz yüzeyli kumaşlar içindir; ağır, şardonlu bir polar ağırlığı yüzünden muaf olmaz. İkincisi, listede olmayan bir lif karışıma girdiği anda lif muafiyeti düşer. İçinde az miktarda pamuk veya viskon bulunan polyester polar artık otomatik olarak muaf değildir.
Yönetmelik bazı ürünleri — belirli şapkalar, eldivenler, ayakkabılar ve ara astar kumaşları gibi — kapsam dışında da bırakır. Bir ürünün kapsam dışı olduğuna karar vermeden önce 16 CFR 1610.1'i okuyun.
16 CFR 1610 ve ASTM D1230
ASTM D1230 çok benzer bir 45° testi tanımlar ve ikisi aynı tip kabinde yapılır. Ancak raporda birbirinin yerine yazılamazlar. Müşteri ABD'ye giysi gönderiyorsa yasal atıf 16 CFR 1610'dur; onu ve izlediğiniz prosedürün baskısını yazın.
Kontrol listesi
- Numuneler etüvde kurutulup desikatörde soğutuldu ve 45 s içinde test edildi mi?
- Tüylü yüzeyler yatış yönünün tersine, bir kez fırçalandı mı?
- Her tüylü numune için zemin yanması kaydedildi mi?
- Hem orijinal hem yenilenmiş numuneler test edildi mi?
- Muafiyet iddiası hem ağırlık hem yüzey tipi açısından kontrol edildi mi?
45° yanmazlık test cihazımızı 16 CFR 1610 ve ASTM D1230 çalışmaları için İstanbul'daki kendi atölyemizde üretiyoruz; ilgili ekipman için 16 CFR 1610 standart sayfasına bakabilirsiniz.